Muziek

Mama Mosambiki

Muziek: Eyuphuro

MAPUTO – De Mozambikaanse zangeres Zena Bacar werd beroemd met haar gouden stem. Na jaren van afwezigheid is ze weer terug. Binnenkort live in Nederland.

De gloriejaren van Mozambique, zo staan de jaren zeventig te boek in het zuidelijk gelegen Afrikaanse land. Na de onafhankelijkheid van Portugal in 1974 stond de vooruitgang centraal. Geïnspireerd door socialistische ideeën stimuleerde president Samora Machel zijn volk de handen uit de mouwen te steken voor het grote gemeenschappelijke doel. Zena Bacar, afkomstig van het volk Macua, werkte in die jaren net als haar volksgenoten als visser. ’s Avonds sloop ze het huis uit om te zingen in de bars. Haar liefde voor de muziek maakte haar leven er niet makkelijk op. Van Zena werd net als van elke vrouw verwacht dat ze ging vissen, veel kinderen kreeg en het huishouden runde. Als Macua-vrouw kreeg ze op haar twaalfde het witte moddermasker missiro op haar gezicht gesmeerd. Volgens het gebruik zou ze vanaf dat moment tot de dag van haar huwelijk op het familieterrein moeten blijven. Zena daarentegen ging naar school, in het kader van de Portugese assimilatie. «Zo konden mijn ouders mij niet thuis houden», vertelt ze «en werd ik gezien als iemand die met mes en vork kon eten.» En ook al werd er verwacht dat ze na haar huwelijk haar ambities zou opgeven, toch bleef Zena zingen.

In 1980 richtte ze samen met collega’s de muziekgroep Eyuphuro («wervelwind») op. De teksten en muziek van Eyuphuro zijn verbonden met de geschiedenis van Ilha de Moçambique. Dit eiland voor de noordelijke kust was sinds de achtste eeuw een verzamelpunt van Afrikaanse, Arabische en Latijnse culturen. Toen de Europeanen in de vijftiende eeuw arriveerden werd het eiland de eerste hoofdstad van de Portugese kolonie. De contacten tussen de verschillende culturen resulteerden in een mix van muziekstijlen.

De groep kreeg internationale erkenning na de opname van het album Mama Mosambiki bij de Real World Studios van Peter Gabriel eind jaren tachtig. De verwachtingen waren hoog gespannen. Het was dan ook teleurstellend dat de gloriejaren van Eyuphuro al snel voorbij waren, juist toen er een desastreuze burgeroorlog woedde in het socialistische Mozambique. Bandleden vertrokken en Zena ondervond de nodige persoonlijke problemen. Nu legt ze deze moeilijke tijd uit als een aanval van boze geesten in haar leven, die haar in de greep kregen omdat ze onder invloed stond van traditionele genezers uit haar geboortestreek.

Deze geesten waren uit haar lichaam en leven gedreven nadat ze een van de grote Braziliaanse Pinksterkerken in Mozambique was binnengebracht. Sindsdien voelt ze zich herboren. Ze was moslim, zoals veel van haar volksgenoten in het noorden, maar ze is nu al jaren overtuigd lid van deze nieuwe kerk. De Braziliaanse pastors deden hun intrede na de oorlog in een inmiddels democratische republiek waar neoliberale ontwikkelingen in gang waren gezet onder invloed van de Wereldbank en het imf. De pastors preken voorspoed en geluk. Elke dag hoort Zena in de kerk hoe ze geestelijk, lichamelijk en materieel vooruit kan komen: geloven in succes en ervoor werken. Ze heeft weer het zelfvertrouwen en de kracht gekregen om haar zangcarrière te vervolgen. Ze benadrukt hoe God haar via de kerk helpt om overeind te blijven als kunstenaar in het Afrikaanse land.

Sinds een paar jaar staat ze weer regelmatig op de planken. Het album Yellela (2001) kwam hoog op allerlei internationale wereldmuzieklijsten; haar nieuwste zijn 25 anos (25 jaar) en Watana. Sinds een van de sterren van de Mozambikaanse variant van Idols een nummer van haar zingt, lijkt Mama Mosambiki weer helemaal terug van weggeweest. Als Zena Bacar nu over straat loopt, wordt ze toegezongen met haar eigen hits.

Zena Bacar en Eyuphuro, 8 juli, Afrikafestival in Hertme.
www.openluchttheaterhertme.nl