De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

JdV Consumeert…

Man bomvol leven

JdeV Consumeert… altijd meer kunst en cultuur dan waar hij raad mee weet. Tv, film, kunst, theater – van alles. Op deze plek doet hij verslag van de dingen waarvoor in De Groene geen ruimte is. Deze week: 2Doc: All You Need Is Me.

Medium large poster 560x800 aixudc 2 nl 1 50682 81418 507352 350

De documentairefilm All You Need Is Me van Wim van der Aar begint meteen met wat voor mij het nachtmerriebeeld is van het kunstenaarschap. Met een groepje jonge Nederlandse schilders die begin jaren negentig met een zak subsidie naar New York trekken, zich vol zuipen en strak snuiven, spuuglelijke kunst maken en vervolgens de belastingbetaler uitlachen.

Meestal moet je oppassen zodra mensen over ‘de belastingbetaler’ beginnen. Meestal is die term het begin- of eindpunt van een lekker populistisch pleidooi, dus excuus daarvoor, maar in dit geval dacht ik het toch – 120.000 piek subsidie hadden ze gehad, zegt een van de kunstenaars. Ze logeerden in het appartement van de consul – hij zegt er lachend bij dat ze het appartement helemaal uitwoonden en zijn weggestuurd.

Ik word er altijd plaatsvervangend preuts van. Misschien is dat het juiste woord. Die arme consul. Die staat ook gewoon ’s ochtends op, smeert zijn boterhammetjes, werkt een lange werkweek in het keurslijf van zijn kantoor. Lach hem niet uit. Je bent geen beter mens omdat jij je niet aan de regels van een baan hoeft te houden.

De groep kunstenaars was de After Nature-groep, bestaande uit Bart Domburg, Jurriaan van Hall, Ernst Voss, Peters Klashorst, en, het onderwerp van de film, de gebroeders Donker: Gijs, Justus en Aad. Jonge honden. Een overschot testosteron. Ambitieuzer dan waar ze zelf raad mee wisten. Ze openen een galerie met lege doeken, schilderen die vol waar het publiek bij staat. Dat klinkt wat onbeholpen, ‘schilderen die vol’ – maar dat is precies wat ze doen. ‘Kwasten’ noemen ze het. ‘Een potje verven.’ Die achteloze manier van kunst maken, is hun unique selling point. En het lijkt hen ook vooral om dat ‘selling’ te doen. Zoals ze erover praten lijken ze meer bezig met beroemd worden dan met kunst. Aandacht krijgen ze van alle kranten, maar doorbreken naar het serieuze kunstsegment in de VS doen ze niet.

De focus van regisseur en scenarist Wim van der Aar ligt op Aad, een lange, blonde vent, met ogen die bijna uit hun kassen springen en een enorme witte grijns. Hij bleef achter in New York toen de rest terugkeerde, hij werd verliefd op Amy, een dochter uit een steenrijke familie, en smeet er in de jaren daarna een fortuin (haar fortuin) doorheen aan verf, kwasten, reizen, hotels, drank en drugs.

Amy is de emotionele lading van de film. Aads broers praten op hun harde, boerse manier over hem. Maar Amy’s stem trilt; de emotie barst er doorheen. Nu, achttien jaar na zijn zelfmoord, is hij nog steeds een factor in haar leven. Amy werkte voor Aad, en zijn broers. Begon een galerie, zette zich in om hun werk te promoten in de VS. Haar maandelijkse toelage van haar ouders – veertigduizend dollar – ging er elke maand in zijn volledigheid doorheen.

De kracht van de film is heel simpel: waar ik me de eerste vijftien minuten alleen maar ergerde aan de platte, opportunistische Aad Donker werd ik daarna alleen maar getroffen door zijn ambitie, zijn gevoeligheid, zijn wanhoop, zijn eenzaamheid. Een man bomvol leven, dat je door zijn handen weg ziet glippen. De relatie met Amy loopt stuk, haar ouders vertrouwen Aad niet, zij kickt af, hij gaat op een reis langs exotische locaties, maar keert terug naar Nederland met een emotionele tik van de molen waar hij niet overheen komt. Zijn schilderijen zijn inmiddels wonderlijk intens geworden, schitterende doeken. Van der Aar toont vooral de zelfportretten van Aad, waarin zijn knoestige kop in de felle kleuren nog intenser van het doek af lijkt te komen.

De regie is voortreffelijk. Van der Aar plaatst de korrelige home-video-opnamen uit de jaren negentig tegenover vlijmscherp gefilmde opnamen nu, prachtig belicht, klaar helder. Een van zijn mooiste vindingen is dat hij tekst uit schriften en brieven van Aad op het beeld projecteert. Een hartverscheurend lijstje aan Amy, met redenen waarom ze niet van hem moet houden: ‘Smoke too much pot’ en ‘low class mentality’. Of een briefje aan zijn broer, op het moment dat hij al van alles en iedereen begon te vervreemden: ‘Kom op nou; ik ben je echte broer.’ Hartverscheurend.


2Doc: All You Need Is Me werd op woensdag 8 juni uitgezonden, maar is hier terug te zien.