Oom Wanja, Noord Nederlands Toneel, regie Liliane Brakema © Reyer Boxem

Een waterplas op een houten vloer is het eerste beeld van de toneelfilm Oom Wanja. De camera die blijkbaar bij de plas ligt, wordt opgepakt alsof het apparaat gevonden wordt, en tast een verstild tafereel af. Een man ligt levenloos met open ogen op de vloer, en komt in beweging als de camera langs hem glijdt. Meer figuren zitten om hem heen, allemaal in zichzelf verzonken. Ze dragen vale toneelkostuums die de sfeer oproepen van een eeuw terug. De omgeving waar ze zijn is een theater in verval: overal omver gegooide stoelen, er klinkt gedruppel van een lekkend dak. Van een jonge vrouw in beeld horen we haar gedachten. Over een vuur dat in haar brandt, omdat ze geraakt is, geëmotioneerd. ‘Gelukkig is er een plek om geraakt te zijn en geraakt te worden.’

Deze opmaat voor de verfilmde voorstelling van het Noord Nederlands Toneel, in oktober uitgebracht en vlak na de première vanwege corona al weer gecanceld, sluit prachtig aan bij de mededeling die daarvoor in beeld kwam. Dat de film gemaakt is uit bezorgdheid of de voorstelling nog wel gespeeld zou kunnen worden. Regisseur Liliane Brakema, die met Oom Wanja haar debuut maakte in de grote zaal, schreef ook het scenario voor de registratie die de hele maand februari te zien is in het Nite Hotel van het nnt.

De ervaren cinematograaf Sal Kroonenberg verzorgde het mooie, aftastende camerawerk, dat samengaat met aangenaam intiem stemgeluid. De acht acteurs spelen alsof ze op de uitvergroting van de camera vertrouwen. En met de close-up van Bram van der Heijden waar het stuk van Tsjechov mee aanvangt, onderstreept Brakema het belang van dokter Astrov. Hij is in haar regie de protagonist. Ineens valt op wat een ziener deze Astrov eigenlijk is. Tsjechov liet hem in zijn toneelstuk uit 1889 al de ontbossing van Rusland aan de kaak stellen, en het verdwijnen van dieren en vogels. Hij heeft het zelfs over de gevolgen voor het klimaat, hij plant zelf boompjes om iets bij te dragen en eet geen vlees meer. Maar als Astrov met zelf geschilderde kaarten de landschapsverwoesting in de afgelopen vijftig jaar laat zien – Bram van der Heijden raakt daarbij helemaal overweldigd – luistert niemand naar zijn aanklacht tegen de mens die onwetend en instinctief alles vernietigt ‘zonder aan de dag van morgen te denken’.

Ali-Ben Horsting als Tsjechovs ultieme man-in-crisis Oom Wanja is naast deze ziener een blinde vernietiger. Hij drinkt, ligt alleen nog in bed, is razend op de bezoekende professor die het landgoed wil verkopen, zegt het vertrouwen in diens wetenschap op en probeert schaamteloos zijn jongere echtgenote te versieren. De hoop op een betere toekomst komt van zijn nichtje Sonja, actrice Anna Raadsveld die we in de eerste overdenking hoorden, en die machteloos beziet wat een chaos haar Oom Wanja veroorzaakt. Dat doen ook bijfiguren als de oude min Nanja, een mooie rol van muzikant Thijs van Vuure. Dat die bijfiguren in de verfilming te weinig in beeld komen, is de enige reden dat deze verfilming toch naar de voorstelling doet verlangen.

Tot 28 februari on demand in het Nite Hotel: nnt.nl