Peter Brusse, Met vlindernet door swinging Londen

Man met ballen

Peter Brusse

Met vlindernet door swinging Londen

Balans, 240 blz., e 15,-

Voordat hij afgelopen zomer naar de Caribbean reisde om zich voor een goedkope vakantie te vervoegen op het zeiljacht van Sir Cliff Richard veroorzaakte Tony Blair een rel bij het progressief denkende deel van de natie door te beweren dat de Swinging Sixties hebben geleid tot een puinhoop. Gemengde gevoelens over de zegeningen van de jaren zestig komen ook naar voren in Met vlindernet door swinging Londen, een roman van Peter Brusse, indertijd de Engeland-correspondent van de Volkskrant en de NOS.

Aanvankelijk bestaan die twijfels niet bij de ik-persoon, een jeugdige, wat sentimentele journalist met een vooruitstrevende gezindheid. Met het verbeteren van de wereld lijkt in Londen een doorstart te worden gemaakt. Na de dood van Winston Churchill, het eigenlijke einde van de Tweede Wereldoorlog, was het feest begonnen voor iedereen die niet ouder was dan 35. Vrouwen en kinderen eerst. Tussen het einde van het verbod op Lady Chatter ley’s Lover en het eerste album van The Beatles wordt seksuele gemeenschap uitgevonden, dicht Philip Larkin. De revolutie moet de laatste nagel aan de doodskist van conservatief Engeland worden, met hits van Pink Floyd als experimentele begrafenismuziek.

Het enthousiasme van de jonge hond wordt getemperd door zijn vriend Seamus, die een roddelrubriek verzorgt voor de reactionaire Daily Telegraph, waar de correspondent gebruik maakt van de journalistieke faciliteiten. Seamus mag graag mopperen over de culturele revolutie in het algemeen en de opkomst van de minirok in het bijzonder. Behalve als vriend fungeert Seamus ook als mentor, die zijn Nederlandse vriend bijpraat over de beroerde literaire kwaliteit van de liefdesbrief die Christine Keeler openbaarde als bewijs voor haar affaire met defensieminister John Profumo en over het proces om trent de publicatie van Lady Chatterley’s Lover, eveneens van dubieuze kwaliteit.

Lady Chatterley doet het een paar treden onder haar niveau, met de tuinman. De vraag: «Zou u dit boek aan uw vrouw of bedienden laten lezen?» die de openbare aanklager aan de jury heeft voorgelegd, maakt de class war rior in de ik-figuur klaarwakker, om vervolgens te worden terechtgewezen door Seamus: «Het is verkeerd om tradities kapot te maken, om de kleur uit het leven weg te nemen. Maak niet alles grijs en gelijk. Met tradities moet je spelen. Je moet ze niet afschaffen. Je moet er mee ravotten als een hond met een vod. Dat is veel leuker.»

Om dat duidelijk te maken geeft Seamus zijn jonge vriend twee ballen die hij bij een veiling van Keelers inboedel heeft gekocht. Die seksaffaire is immers niets meer dan een voortzetting van een traditie, die van buitenechtelijke affaires binnen de Britse politiek. In het boek krijgen die van Victoriaans aardewerk gemaakte ballen, buiten de wil van de nieuwe eigenaar, een andere be tekenis: voor feministes zijn het namelijk de ballen van een minister, een conservatief nog wel, en, bijna nog erger, de opperbevelhebber van het leger.

Terwijl om hen heen zwangere vrouwen worden bespuugd, de Labour- partij zich als een anatomische babbelclub bezighoudt met de vrouwenbuik en de pil als een farmaceutische Battle of Britain wordt gezien, slagen de verslaggever en zijn vrouw Sylvia er maar niet in hun, nou ja, vooral haar, kinderwens te vervullen. Sylvia, een hoedenontwerpster van goede komaf, moet weinig hebben van de vrouwenstrijd. Een bijeenkomst van het Vingerhoed gezelschap is haar liever dan een protestactie bij een herenclub op de Pall Mall. Ze voelt zich gelukkig tussen de naaisters in het East End, die geen last hebben van penisnijd. Op een cocktailpartij in Islington leest ze feministische journalisten de les: «Die zogenaamde working class-meisjes willen niets weten van feminisme en van vrouwenemancipatie.»

In de schaduw van de seksuele revolutie doet het stel er alles aan om de wederzijdse vruchtbaarheid te bevorderen, waarbij Brusse de stand van de gynaecologie op hilarische wijze be schrijft. Zij eet trossen bananen en hij verruilt op aanraden van een professor zijn strakke onderboek voor een wijd geval, een «vlindernet» dat hij aanschaft bij Marks & Spencer, de buurt super van conservatief Engeland. Het blijkt het soort kledingstuk te zijn dat door Vietnam-demonstranten als, al dan niet brandende, vlag wordt benut. Niets helpt echter, ook de Amerikaanse «specialist» in kunstmatige inseminatie niet, hetgeen leidt tot verdriet, wanhoop en overspel.

Brusse schetst in het tragi-komische verhaal niet alleen een koninkrijk en een huwelijk in ontbinding, maar belicht ook de vraag wat mannelijkheid is. Deze twee elementen komen fraai samen in Belfast, waar de correspondent debuteert als oorlogscorrespondent. Een uit de hand gelopen flirt met de inspirerende Ierse assistente Deirdre van de vlindernetprofessor heeft hem daar gebracht. De bevrijding van de Ieren gaat er hand in hand met die van de vrouw. Als geëngageerd journalist helpt hij Deirdre, Sylvia’s tegenpool, en haar wapenzusters met het maken van molotovcocktails. «Ik pak ook een lege melkfles, weet niet goed wat ik ermee moet doen en sta er bedremmeld en onhandig mee in de hand.»