Man van het jaar en de dag van Australië

Ook dit jaar vierde Australië op 26 januari met veel vlagvertoon Australia Day. Maar de datum van de nationale feestdag is omstreden want voor de Aboriginal-bevolking staat hij toch vooral voor het begin was van hun gestage verdrijving. ‘Hij markeert het begin van de Britse invasie en de vestiging van een strafkolonie’, zegt Aboriginal-activist en jurist prof. Mick Dodson. In 2009 werd hem aan de vooravond van die dag een van de voornaamste onderscheidingen van het land uitgereikt, de Australian of the Year Award.

Een paar dagen na het einde van ‘zijn termijn’ als Australiër van het jaar is Dodson vooral opgelucht. ‘Je staat zó in het voetlicht’, zegt hij in zijn kantoor aan het onderzoekscentrum dat hij leidt. Hij geeft toe dat hij in eerste instantie bedenkingen had bij de onderscheiding maar uiteindelijk staat Australië Dag voor hem toch vooral voor het overdenken en herbevestigen van nationale aspiraties. En de award is een onderkenning voor zijn levenswerk: het bevorderen van de rechten van inheemse volken in Australië en daarbuiten.
Zo was hij nauw betrokken bij de uitspraak van het Hooggerechtshof die het in 1992 mogelijk maakte voor Aboriginals om landrechten te krijgen over hun voorouderlijk gebied. Hij was de drijvende kracht achter het rapport dat aan de basis lag van de verontschuldigingsrede die premier Kevin Rudd in 2008 uitsprak aan het adres van gezinnen van om racistische redenen uit huis geplaatste Aboriginal-kinderen, de ‘Gestolen Generaties’. En hij adviseert de VN over inheemse kwesties.
Dodson, die als eerste Aboriginal in Australië een studie rechten afrondde, stelde zijn jaar in het teken van onderwijs: ‘Ik wil me dit jaar uitputten om de kinderen die nu geen goed onderwijs krijgen een toekomst te geven. En ja, helaas zijn veel daarvan Aboriginals’, zei hij in 2009.
Het jaar heeft hem optimistischer gemaakt, hij ziet vooruitgang en werkt aan een langetermijnplan om de kloof tussen witte en zwarte scholen te dichten. Maar ook zag hij vooral in afgelegen gebieden gebrek aan goede leraren en aan lesprogramma’s die de eigenheid van Aboriginal-kinderen onderkennen: ‘Iedereen moet natuurlijk basisvaardigheden leren en bijdragen aan de maatschappij. Maar wat kinderen echt achterstelt is een gebrek aan waardering in het onderwijssysteem. Op verschillende scholen wordt nu lesgegeven in de lokale Aboriginal-taal, aan alle kinderen. Zodat kinderen hun Aboriginal-klasgenootjes leren waarderen. Het gebeurt, maar nog te weinig.’
Maar vergeleken met andere landen is zijn beeld van Australië somber: ‘De onderwerpen zijn internationaal precies hetzelfde. Kolonialisme heeft een enorme impact gehad op inheemse volken wereldwijd en we kampen nog altijd met die erfenis. Maar in alle opzichten presteert Australië slechter dan bijvoorbeeld de andere (voormalige) Britse koloniën.’ Zo is de kloof tussen de ziekte- en sterftecijfers van inheemse en niet-inheemse Australiërs groter dan waar ook en kent Australië verschillende wetten die het antiracismeverdrag buiten werking stellen om specifiek op Aboriginals gerichte maatregelen te kunnen nemen. ‘Dat vind ik schokkend.’
Tevredenheid over ‘zijn jaar’ overheerst echter. En heeft het zijn kijk op Australia Day beïnvloed?
‘Ik geloof dat de datum uiteindelijk wel zal veranderen, want het is een datum die mensen uitsluit’, zegt hij. Dan lachend: ‘Maar het is niet het belangrijkste probleem waar dit land voor staat.’