Manifesto

New York - ‘Niks bezuinigen: meer stimulus, graag.’ Aldus zouden we het manifest kunnen samenvatten dat zestien voorname Amerikaanse economen en historici - een interessante combinatie - begin deze week via de website The Daily Beast de wereld in stuurden. Onder de noemer 'Get America back to work’ roepen lieden als Alan Blinder, Robert Reich, Joseph Stiglitz en Laura Tyson op tot meer overheidsuitgaven en extra belastingverlichting om de ruim veertien miljoen werkzoekenden in het land in het zadel te helpen.
Alsof Amerika geen begrotingstekort van 1,43 biljoen dollar heeft. Of een nationale schuld van 13,21 biljoen. (Wie weet eigenlijk nog wat dergelijke grote bedragen betekenen? Misschien helpt het om de nationale schuld als percentage van het bruto nationaal product weer te geven. In Amerika is dat nu 61 - drie keer zo veel als China, maar nog altijd minder dan Duitsland (80), Italië (120) of Japan (203).)
Hoe dan ook, dat begrotingstekort willen deze prominente denkers juist met hun voorstellen aanpakken. ’(…) de op termijn zekerste route naar een begrotingsevenwicht bereiken we door de economische activiteit weer op het juiste niveau te brengen’, schrijft het zestiental. 'Net als in de jaren dertig lijdt de economie onder een scherpe afname van de totale vraag en een dalend vertrouwen onder bedrijven. De ervaring leert dat monetair beleid dan niet volstaat, zeker niet in zeer slechte tijden, zoals ook Keynes al opmerkte.’
Geheel in de geest van diezelfde Keynes volgt een oproep tot overheidsactie: 'Het is aan de overheid om de verdwenen koopkracht van werklozen te herstellen en de vraag aan te wakkeren middels belastingverlagingen en extra stimuleringsuitgaven. Nu prioriteit geven aan het terugdringen van het begrotingstekort (…) is precies de fout die we in de jaren dertig maakten. Dat zal deze grote recessie verlengen en onnodig miljoenen Amerikanen een zware tijd bezorgen.’ Daarmee doelden de academici op het huidige conflict over werkloosheidsuitkeringen in het parlement: Republikeinen willen die niet langer verlengen en gebruiken - met succes - alle denkbare parlementaire procedures om een stemming over een Democratisch voorstel van die strekking te blokkeren, wetende dat ze een dergelijke stemming zouden verliezen. President Obama bemoeit zich er zelfs tegenaan. Hij beschuldigde de Republikeinen, die redeneren dat werkloosheidsuitkeringen tot luiheid aanzetten, van een 'gebrek aan geloof in het Amerikaanse volk’ en betitelde hun verzet als 'politiek obstructionisme’.
Het is echter zeer de vraag of de Republikeinse tegenstand louter uit obstructionisme voortkomt. Veel conservatieven zijn er immers oprecht van overtuigd dat meer overheidsuitgaven funest zijn voor de groei van de Amerikaanse economie. Dat bleek ook uit de felle reactie van de conservatieve econoom Vernon Smith, slechts enkele uren na publicatie van het manifest. Smith, die in 2002 de Nobelprijs won voor zijn werk op het gebied van finance, wil helemaal niets weten van meer overheidsuitgaven - die zijn immers 'not much bang for the buck’:
'Het klassieke argument voor overheidsuitgaven is dat daarmee onbenutte arbeid en kapitaal worden aangewend die het aanbod van goederen en diensten doen toenemen (en daarmee de economische bedrijvigheid herstellen - mvg)’, schrijft Smith. 'Oftewel: elke dollar die de overheid uitgeeft moet leiden tot de productie van nieuwe goederen en diensten ter waarde van meer dan een dollar. Robert Barro van Harvard (conservatieve econoom van de Chicago-school - mvg) heeft echter berekend dat die productie tijdens de Tweede Wereldoorlog en vlak daarna slechts tachtig cent was.’
Wat opvalt aan deze polemiek is hoezeer de beide kanten, liberals versus conservatieven, lijnrecht tegenover elkaar staan - en hoe dit ook de academische wereld verscheurt. Vooraanstaande academici, zoals de jurist Richard Posner en de econoom Joseph Stiglitz, constateren in interviews (zie ook p. 14 e.v. in deze Groene Amsterdammer) bezorgd dat het wetenschappelijk werk vaak ondergeschikt raakt aan de politieke agenda. Beiden kunnen echter van hetzelfde worden beschuldigd: Posner door zijn reaganeske invloed op de Amerikaanse rechtspraak en Stiglitz alleen al door het ondertekenen van een manifest als het onderhavige.
De patstelling over het aanjagen van de Amerikaanse economie - en het al dan niet verlengen van werkloosheidsuitkeringen in het bijzonder - voert terug tot de Great Depression van de jaren dertig. Om die te doorbreken is meer nodig dan een manifest van enkele academici of een toespraak van een eloquente president. Bijvoorbeeld nieuw, overtuigend wetenschappelijk werk.