Marja Pruis leest…

.altijd meer dan ze kan of wil bespreken. Op de website van De Groene doet ze verslag van haar bevindingen en overwegingen bij de boeken die ze leest.

Medium nasleep rachel cusk 9789023473664 voorkant

Rachel Cusk, Nasleep. Over huwelijk en scheiding. Vertaald door Marijke Versluys. De Bezige Bij 2012

Een van de indrukwekkendste boeken die dit jaar verscheen, en een van de meest lastig verteerbare. Het Engels hielp ook niet mee, dus ik ben blij dat het er nu in vertaling ligt. Het gebeurt niet vaak dat je iets leest en het gevoel hebt kennis te maken met een rücksichtslose geest, iemand die iets onwelkoms te melden heeft. Die bijvoorbeeld middels een erg grappige beschrijving van een bezoek aan een fancy, vrouwelijke tandarts, laat doorschemeren hoe de wereld eraan toe zou zijn als die geregeerd zou worden door vrouwen (verloren zaak). Of toelicht waarom het zo ontwrichtend is als een stel en public ruzie maakt. Daar ligt het gewonde lichaam, schaamteloos te bloeden. En hoe ze zichzelf, terug op de markt van liefde en kans, beschouwt als een soldaat die is teruggekeerd uit de oorlog en de onschuld voorgoed achter zich heeft gelaten. Maar ook alleen nog maar veteranen tegen het lijf loopt. In de meedogenloze distantie waarmee ze gevoelige kwesties als liefde en intimiteit, afhankelijkheid en familie, beziet, kan Rachel Cusk zich meten met een schrijfster als Elfriede Jelinek. Alleen Cusks register is academischer, serener ook, en daarmee komt wat ze te zeggen heeft uiteindelijk des te harder aan. Allerlei pijnlijke vragen worden in dit boek gesteld. Wat is een liefhebbende moeder? Bestaat er zoiets als een goed huwelijk? Kunnen man en vrouw een heel of bijna heel leven lang samen in één bed slapen? Hebben alle vrouwen een speciaal vermogen om hun echtgenoot te haten? Hebben alle mannen een speciaal vermogen om hun vrouwen te haten met een kracht die teruggaat op de oorsprong van het leven? Vragen die in andere bewoordingen terug kunnen komen in de probleemrubriek van Volkskrant Magazine en dan op z'n meest common sense beantwoord worden, maar die in dit boek de lading krijgen die ze verdienen: die van de Griekse noodlotstragedie. Hoe rouw je uitholt, evenzeer als verliefdheid dat doet. En hoezeer je in feite geen idee hebt wat je doet, en waarom. Maar dat er ondertussen wel twee dochters moeten worden gekoesterd en beschermd.

Medium dokie arend jan heerma van voss 9789028242234 voorkant

Arend Jan Heerma van Voss, Dokie. Een familiebericht. Van Oorschot 2012

Ook een memoir, en ook van een schrijver die het monster in de bek kijkt. Misschien sowieso de enige legitimatie voor het te boek stellen van de eigen geschiedenis. Het monster is hier het verongelukken van het zeven jaar oude zusje, toen de verteller zelf drie was. Een gebeurtenis die binnen het gezin snel werd glad gestreken, maar die voorgoed zijn leven bepaalde. Beheersing werd hem voor het leven bijgebracht; dat maakt deze speurtocht, deze reconstructie van een familiegeschiedenis, interessant, ontroerend, en soms een beetje saai (zoveel voetbal). De brief aan de moeder, tamelijk in het begin, is in zijn simpelheid om te huilen. Dat iemand dood gaat en dat je daar verder niks aan kunt verhelpen, tja, daar komt het dan toch op neer. Ook mooi: dat de enige manier om zo'n geschiedenis niet tekort te doen is om dan ook echt het hele verhaal te vertellen. Anders wordt het lelijk, en verraad. ‘Mijn moeder is geen personage, zij is het hele verhaal.’ Met deze dwarse mengeling van reconstructie, dagboek, brief en verhaal heeft de schrijver de vorm gevonden om de stilte te doorbreken, en de geschiedenis van hem en zijn zusje recht te doen.