Marja Pruis leest…

…altijd meer dan ze kan of wil bespreken. Op de website van De Groene doet ze verslag van haar bevindingen en overwegingen bij de boeken die ze leest.

F

Medium 14282

rida Balk-Smit Duyzentkunst, Fritzi en de sprookjes. Portret en zelfportret van Fritzi ten Harmsen van der Beek. Thomas Rap, 1996

Ik zag in de krant dat Frida Balk-Smit Duyzentkunst was overleden. Even een schokje. Ik heb heel lang gedacht dat Frida Balk eigenlijk Frida Vogels was. Maar daarom niet dat schokje. Dat was omdat ze grote indruk op me maakte toen ik college van haar had, begin jaren tachtig, neerlandistiek UvA. Zij was een fenomeen. Kloeke rok, strenge bril. En als ik het me goed herinner een doordringend geaffecteerd stemgeluid. Zij leerde ons poëzie lezen. We lazen o.a. ‘Het lied der dwaze bijen’ van Martinus Nijhoff. Zin voor zin, of eigenlijk: woord voor woord. Het bijzondere van haar aanpak was haar formalisme. Ze keek naar de plaats van de woorden, en kon daardoor betekenis ontwaren. Langs per se niet psychologische weg leerden we een gedicht tot op de draad ontleden. Ze was pesterig en streng, op een leuke manier. Iemand die niet helemaal te doorgronden was, vandaar denk ik toen er nog een Frida opdook ik meteen ook aan haar dacht. Ik gunde haar nog wel een extra leven.

Ze schreef een heel mooi, onorthodox boek over de dichteres Fritzi ten Harmsen van der Beek. Het eerste hoofdstuk heet 'Wie is zij?’ en begint met: 'De meest genante vraag, ooit in de Nederlandse letteren gesteld is “Vorm of Vent?” Alleen al door het huiveringwekkende “vent” kies je voor “vorm”. Want wat vorm is begrijpen we niet en de vent interesseert ons niet.’

Nadrukkelijk stelt ze geen biografie te hebben geschreven, maar een 'gelezen portret’. In haar verhaal is de schrijfster een personage dat ze is tegengekomen in haar werk en uitsluitend daar. Het ontdekken van personages en hun geschiedenis was voor Frida Balk-Smit Duyzentkunst de essentie van lezen.