Marja Pruis leest…

..altijd meer dan ze kan of wil bespreken. Op de website van De Groene doet ze verslag van haar bevindingen en overwegingen bij de boeken die ze leest.

Medium 9780241959589l

Ali Smith, Artful. Hamish Hamilton 2012

Meteen opgepakt in de boekhandel toen ik het zag liggen. Ali Smith is een interessante schrijfster en dit nieuwe boek van haar belooft de gedroomde combinatie van fictie en essay te leveren. Oorspronkelijk zijn het vier lezingen, gegeven aan St Anne’s College, Oxford. Het doet me denken aan A Room of One’s Own, de beroemde weerslag van twee lezingen die Virginia Woolf hield aan de twee ‘women only’ Colleges in Cambridge, in 1928. Even ogenschijnlijk meanderend, van heel persoonlijk en alledaags naar abstract en beschouwend, neemt Ali Smith je mee door haar boekenkast en haar leesgeschiedenis. Én door die van haar gestorven geliefde, wier aantekeningen voor haar colleges over 'tijd’ nog op haar bureau liggen. En passant geeft de verteller zelf college over literatuur, van Charles Dickens tot Jose Saramago, over het onontkoombaar lineaire karakter van vertellingen bijvoorbeeld. Haar lessen krijgen door het rouwende perspectief een zwaarmoedige, urgente lading. Of het ook allemaal 'echt’ is, valt zeer te betwijfelen. Des te beter. De verteller ontpopt zich als een boomexpert, maar misschien moeten we dat ook maar metaforisch opvatten. 'Unlike flowers which die right down every year and have to start all over again, break the surface again, trees can keep going from where they left off.’

Artful - wat een prachtige, adequate titel ook - is een als college verpakte liefdesverklaring, met 'gothic’ kantjes. De verloren geliefde dient zich als geestverschijning aan, met zwarte ogen in plaats van blauwe, en komt rustig naast haar in bed liggen, snurkend en wel. Wat er ook gebeurde, schrijft de verteller, ik liet het maar gebeuren, want de verbeelding kent ons beter dan wijzelf. En zo is het maar net.

Het eerste deel, 'On time’, heb ik nu gelezen; volgen nog 'On form’, 'On edge’ en 'On offer and on reflection’. Zouden het echt wel colleges zijn geweest van oorsprong, vraag ik me nu af. Wat een goed idee anders om te doen alsof. Bonus: de illustraties achterin het boek, met o.a. het handschrift van Jane Austen, illustraties uit Oliver Twist en foto’s van de Griekse filmactrice Aliki Vougiouklaki. Zij staat ook op de cover van het boek.

Medium zin sophie fontanel

Sophie Fontanel, Zin. Vertaald uit het Frans door Alice Teekman. Artemis & co 2012

Deels gefascineerd, deels bevreemd gelezen, dit waarschijnlijk op autobiografische leest gestoelde verslag van 'onthouding’. De openingszin trok me, in dit oversekste epoque, meteen het boek in: 'Gedurende een lange periode, die ik hier liever niet in de tijd wil plaatsen of in jaren wil uitdrukken, heb ik bewust geen seksueel leven gehad, wat misschien wel de meest vergaande vorm van verzet is die je je in onze tijd kunt voorstellen.’ Aanvankelijk leek het ook een tamelijk agressief getoonzet manifest, en dat bedoel ik positief. Een vrouw, in de kennelijke bloei van haar leven, besluit er tot ontzetting en onbegrip van haar omgeving even helemaal mee op te houden, met het uitbesteden van haar lichaam. Want zo ziet ze het; 'Ik kon er niet meer tegen om met me te laten sollen. Ik had te vaak ja gezegd. Ik had mijn lichaam, dat om rust vroeg, veronachtzaamd.’ Wat haar staking iets gemakkelijker maakt, is het feit dat ze geen vaste partner heeft. In het begin denkt iedereen dat ze verliefd is, zozeer straalt ze, zo glad is haar gezicht. Later komt er ál meer commentaar. Niet aan seks doen blijkt een taboe. Met steeds meer sardonisch genoegen beschrijft de vertelster de verstikkende betrekkingen waaronder haar vrienden gebukt gaan, met jaloezie, bedrog, en eigenlijk altijd: incongruente verlangens. Jammer genoeg sluipt er echter ook iets 'Frans’ haar betoog in: ze wordt een beetje vaag, een beetje hysterisch. 'Ik zou me van een stuwdam naar beneden laten storten. Ik kon niet meer leven, want ik besefte dat het lichamelijke leven iets is wat een ander je geeft.’ Langzaam keert ze terug op haar schreden, en dat beschrijft ze dan wel weer heel mooi & lief. Als een kind haar een rubberen bal in haar handen geeft, is ze verrast over de satijnzachte textuur van de bal, 'uit duizenden herkenbaar’. En dus is het dan weer tijd voor een rencontre.