Marja Pruis leest

…altijd meer dan ze kan of wil bespreken. Op de website van De Groene doet ze verslag van haar bevindingen en overwegingen bij de boeken die ze leest.

Een van de voordelen van het nieuwe onderkomen van De Groene is dat we nu midden tussen de boekwinkels zitten. Iedere lunchpauze loop ik wel even bij Scheltema, Athenaeum, The American Bookstore of WH Smith naar binnen. En opeens blijk ik dan toch weer impulsaankopen te kunnen doen, terwijl ik dacht

Medium true things about me

dat ik een beetje boekmoe begon te worden. Zo kocht ik nu, zonder dat ik iets van boek of schrijver wist, True things about me, van Deborah Kay Davies. Puur vanwege titel en omslag. De schrijfster blijkt eerder verhalen en gedichten te hebben gepubliceerd, en ook al een keer een prijs te hebben gewonnen, iets Welsh, want ze woont in Wales. Dit is een heel, zoals je dat noemt: heftig, boek. Over een vrouw die werkt voor een soort sociale dienst, zo stel ik me dat voor, en uit haar loketroutine wordt opgewekt door zomaar een cliënt. Die haar dan even later staat op te wachten als ze uit haar werk komt. En haar meevoert naar de parkeergarage. De rest moet je zelf maar lezen. ‘Saucy’ noemen de Engelsen zoiets denk ik. ‘Intriguing’ is ook een goeie.

Deborah Kay Davies, True things about me. Faber & Faber 2010

Omdat ik Erwin Mortier las over zijn dementerende moeder (Gestamelde liederen, de titel zegt het eigenlijk al, vreselijk boek, zie De Groene deze week), was ik erom heen gaan zoeken naar meer literatuur over dementie. Ik kwam uit bij een bundel die een paar jaar geleden verscheen, Altijd vandaag. Dementie in de literatuur. Erg mooie verzameling van fragmenten uit moderne klassiekers als Hersenschimmen van Bernlef en De correcties van Jonathan Franzen, en niet te vergeten U bent mijn moeder van Joop Admiraal, maar ook onbekendere schrijvers, voor mij althans, zoals Giuseppe Pontiggia met Avondmaal en Saskia van der Valk met Het grote feest. Maar ook Jane zoekt een baan van good old Agtha Christie. Prachtige laatste column van Karel van het Reve, met als eerste zin: ‘Dit is mijn laatste achterafje. Volgende week word ik vijfenzeventig en dat is een mooie mijlpaal om ermee op te houden.’ Vervolgens legt hij uit dat het maken van zo'n stukje hem te veel tijd is gaan kosten. Het begint met het zoeken naar een onderwerp, op maandagochtend, om dan een paar alinea’s te schrijven.

Medium altijd vandaag 9789029080590 4 1 image

Twee dagen later, op woensdag, heeft hij het af en gaat het op de post. Donderdag ligt hij uitgeput terneer. Zo ging het altijd al, maar de laatste jaren kwam daar de vergeetachtigheid bij. Hij geeft het voorbeeld dat hij iets wil schrijven over de vrouw van Goethe. Zodra hij iets over haar wil gaan formuleren, ontschiet hem haar naam. Hij past ervoor de encyclopedie erbij te pakken, het moet weer vanzelf in hem opkomen. Dat gebeurt na een kwartier ijsberen. Hij weet wat hij wil schrijven, maar blijkt vervolgens alle namen van de betrokkenen te zijn vergeten. Daarna weet hij niet meer naar welke naam hij ook weer op zoek was. En dan, terwijl hij wanhopig dan in ieder geval probeert de naam Goethe vast te houden, raakt hij ook die naam kwijt en weet niet meer over welke tijdgenoot van wie hij wat wilde schrijven. ‘Ik zink weg in een poel van vergetelheid. Vaarwel.’

Altijd vandaag. Dementie in de literatuur. Samengesteld en van een inleiding voorzien door Frans Meulenberg en Inez de Beaufort (Meulenhoff, 2008)

Medium weg van haar

Ik blijf nog maar even in de stemming. Een van de mooiste verhalen over dementie vind ik ‘The bear came over the mountain’ van de Canadese schrijfster Alice Munro. Het werd een paar jaar geleden ter gelegenheid van de verfilming van dat verhaal opnieuw uitgegeven onder de titel ‘Weg van haar’, de vertaling van de titel van de film: Away from her, debuutfilm van de wonderbaarlijke actrice en hiermee dus regisseuse Sarah Polley. Ongelooflijk mooie film, met de ook al prachtige Julie Christie. Gaat over het oude echtpaar Fiona en Grant. Fiona krijgt steeds meer problemen met haar geheugen en zeer tegen zijn zin brengt Grant haar naar een verzorgingstehuis, waar zij een liefde opvat voor een medebewoner. Dan blijken kleine smetjes uit het voorbije huwelijksleven opeens een grote rol te zijn gaan spelen in het geteisterde brein van Fiona. Alles zit in dit verhaal. De langzame ontdekking, de verschuivende verhouding, de noodzaak om los te laten. Zo pijnlijk.

Alice Munro, Weg van haar. De Geus, 2008. Oospr. ‘The bear came over the mountain’ uit Hateship, Courtship, Loveship, Marriage, vertaald als Liefde slaapt nooit, De Geus 2003. Verfilmd als Away from her, Sarah Polley, 2006.