© abio Ferrari / LaPresse via ZUMA Press / ANP

In aanloop naar Argentinië - Nederland, aanstaande vrijdag, worden inmiddels dagelijks oude edities van diezelfde wedstrijd belicht. Archiefbeelden, terugblikken, recaps, Jack van Gelder die nog eens ‘Dennis Bergkamp’ mag brullen, gesprekken met iedereen die ooit tegen Messi heeft gespeeld. Een van de interessantste flarden die ik over de laatste Nederland - Argentinië tegenkwam, was een interview met oud-verdediger Ron Vlaar. Die werd in 2019 ondervraagd door Humberto Tan (bij VTBL, het voetbalactualiteitenprogramma dat kort na dit gesprek stopte, niemand keek ernaar). Vlaar en Tan stonden stil bij de halve finale van het WK 2014. Nederland verloor destijds met penalty’s van Argentinië, Vlaar miste de eerste. Kalm, bijna mompelend vertelde hij aan Tan over die reeks. Twee dingen maakten zijn verhaal bijzonder de moeite waard.

1) Hij was bijna alles vergeten. Wie er verder schoten, hoe hij vanuit de middencirkel naar voren liep, wat hij op dat moment dacht, afwoog, hoe zijn voeten stonden, hoe zijn aanloop voelde: hij had geen idee meer. Tan liet de beelden zien, Vlaar keek ernaar met een vreemde onthechting in zijn ogen. Alsof het om een totaal ander persoon ging.

2) Het was helemaal niet de bedoeling dat Vlaar een penalty zou nemen. Louis van Gaal, die ook bij Tan aan tafel zat en in 2014 ook al bondscoach was, verklaarde dat mensen Vlaar niks moesten verwijten, maar andere spelers wier naam hij niet durfde te zeggen. Er waren afspraken gemaakt, oefensessies gehouden, lijstjes opgesteld. Maar op het moment suprême durfde bijna niemand meer, behalve de verdediger die Ron Beton werd genoemd. En wiens bijdrage aan het WK 2014 nu toch vooral wordt herinnerd door die ene gemiste penalty.

Gisteren mocht de Spaanse Humberto Tan in zijn handjes wrijven, want over een paar jaar kunnen de spelers van Spanje op de Vlaar-manier worden ondervraagd: hoe kon dit gebeuren, wat ging er door je hoofd?

De penaltyreeks tussen Spanje en Marokko was een van de hoogtepunten van dit wereldkampioenschap. Alleen al omdat het een zenuwslopend slot was van een wedstrijd die zo bol stond van spanning dat er eigenlijk niets gebeurde. Achteraf concludeerde de Spaanse krant El País: ‘Dit Spaanse elftal zit aan de drugs. Dat betekent: balbezit om het balbezit, de bal hebben om ermee te pronken zonder te beseffen dat je ’m in het doel moet zien te krijgen.’

Het blijft iets wonderlijks: 120 minuten geconcentreerd kijken naar een voetbalwedstrijd waarin niet wordt gescoord, waarin amper kansen zijn. Spelers krijgen kramp, er wordt tijd gerekt, nog een wissel, een slap afstandsschot. En toch hield het de aandacht vast, dit groene schilderij met een bewegend wit stipje erin, al was het maar wegens die voelbare spanning. Eerst vooral bij de felle Marokkaanse spelers, later bij de Spanjaarden die steeds meer haast maakten. En er kan natuurlijk steeds iets gebeuren, in zekere zin is zo’n 0-0 met verlenging een eindeloze belofte: mogelijk gaat het nu knetteren, let op, het barst bijna los.

Zo’n penaltyreeks is een climax en een anticlimax ineen. Omdat-ie zo volkomen los staat van het gewone voetbal. Omdat dit niet tactisch dichtgetimmerd of eindeloos gerekt kan worden. Omdat het nu móet gebeuren, omdat er amper op te trainen valt, omdat hier het lot van een hele carrière beslist kan worden. Noem de naam Roberto Baggio, en veel voetballiefhebbers denken eerder aan zijn gemiste penalty in 1994 dan aan zijn illustere carrière. Sonny Silooy? Die miste in de Champions League-finale tegen Juventus. (En zei daarover later: ‘Niemand van ons wilde een strafschop nemen. Bepalende spelers liepen ervoor weg.’)

Veel spelers hebben achteraf verklaard dat het zwaarste onderdeel van zo’n reeks niet eens de strafschop zelf is, maar de tocht van de middenlijn naar de penaltystip. Danny Blind omschreef het ooit als de allerlangste wandeling uit zijn leven. Alle ogen op je gericht, het gefluit en geroep vanaf de tribunes, de keeper die je nog verbeten iets toe schreeuwt. Al die rituelen, die gisteravond ook allemaal veelvuldig voorbij kwamen: ze zijn groots, grotesk, op het onmenselijke af, ze zijn gekmakend, en ze zijn precies waarom zoveel mensen van sport houden.

De topfitte atleten die zich niet meer kunnen verstoppen.

Het is altijd verleidelijk om zo’n reeks achteraf nog eens te gaan interpreteren, in de NOS-studio benadrukte een wat ingedutte Marco van Basten nog eens drie keer dat penálties echt een loterij zijn. Maar toch: het leek algauw, eigenlijk nog voor er een strafschop genomen was, vast te staan dat Marokko de reeks zou gaan winnen. De Marokkaanse spelers balden hun vuisten toen de 120 minuten voorbij waren; de Spaanse zuchtten en kreunden, keken onthecht om zich heen. En vervolgens maakten ze een voor een de wandeling alsof ze naar het schavot werden geleid.

Het meest tragische was nog wel middenvelder Sarabia, die in minuut 119 speciaal was ingebracht met het oog op de penaltyreeks. Een heuse specialist, houd dan uw hart vast. Alsof trainer Luis Enrique hem extra druk wilde opleggen. Sarabia stapte als eerste naar voren. Ernstige blik, strakke kaken, samengeperst mondje. Humberto Tan: ‘Wat herinner je je nog van dit moment?’

‘Niks.’

Misschien luchtte het hem stiekem wel op dat hij niet de enige was die miste, en dus niet solo de schlemiel werd. Sterker nog, geen enkele Spanjaard scoorde. Interessant: onderzoek laat zien dat spelers die mogen aanleggen voor winst veel vaker raak schieten dan spelers die een penalty moeten maken om hun team niet te laten verliezen (92 procent tegenover 60 procent). Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman, psycholoog en econoom, omschrijft dit als verliesaversie: de pijn die bij eventueel verlies hoort, kan iemands gedachten en daarmee handelingen al drastisch beïnvloeden.

Hoe langer de wedstrijd duurde, hoe meer Spanje verlamd leek door de mogelijkheid van verlies. Marokko schreef voetbalgeschiedenis. Voor het eerst ooit in de kwartfinale van een WK – en pas het vierde Afrikaanse land dat die ronde ooit bereikt heeft. Louis van Gaal liet zich intussen, ook gisteren, ontvallen: ‘We hebben met Argentinië nog een rekening te vereffenen.’ Blijkbaar is hij zich al maanden aan het voorbereiden op penalty’s, samen met keeperstrainer Frans Hoek en data-analist Tim Janssen (‘professor Tim’, aldus Van Gaal). Er is nu, met het oog op penalty’s, ook een heuse hersenexpert ingevlogen. Ron Vlaar zit voor zover bekend thuis, te kijken naar hoe anderen iets doen wat hij vergeten is maar toch nooit helemaal van zich kan afschudden.

In dit blog doet De Groene komende weken verslag van het WK in Qatar – verslag van mensenrechten, misstanden, het mediacircus en misschien soms voetbal.