Mars in West-Transvaal

Johannesburg - Ooit, in een pril verleden, zag de zomer in Johannesburg er zo uit. Je sloeg ‘s ochtends de gordijnen open en zag blauwe lucht en een vrolijke zon, en je dacht: een heerlijke dag. Aan het eind van de middag bouwden zich in de verte donkergrijze wolken op. Er volgden oorverdovende knallen, spectaculaire bliksemschichten en een enorme stortbui. Begin van de avond was alles heerlijk fris. Een ideaal zomerklimaat.

Zo is het niet langer. Nu word je vaak wakker onder een egaal grijze lucht en regen die van geen ophouden weet. De honden blijven mistroostig in hun mand liggen, bij de Juskei-rivier donderen krotten het water in en op de snelwegen stapelen de ongelukken zich op. Dat is allemaal nog zichtbaar en enigszins controleerbaar. Maar wat zich onder het oppervlak afspeelt weet niemand. In elk geval stijgt het grondwater snel, hetgeen uiterst nare gevolgen kan hebben voor de provincie waar Johannesburg deel van uitmaakt. Zoals weekblad Mail & Guardian het samenvatte: ‘Johannesburg loopt het gevaar om overspoeld te worden door verontreinigd mijnwater (…) De draslanden zijn verwoest, en vertonen weinig tekenen van leven meer.’
De Mail & Guardian had er een onderzoeksjournalist op gezet die met een serie reportages kwam die een omineus toekomstscenario schetsen. De vervuiling, inclusief uranium, komt van de mijnen. Rij een half uurtje uit Johannesburg in westelijke richting en je ziet met het blote oog hoe een ramp zich voltrekt. Het hele landschap lijkt in een zilvergrijs stofbad gedompeld - Mars in de West-Transvaal. Grote delen van het land kampen met vergelijkbare problemen. Bij het Krugerpark stierven krokodillen aan zwaar verontreinigde rivieren vol spoelwater uit de mijnen en dammen waar open riolen in uitkomen. De kwaliteit van Zuid-Afrikaans groente en fruit is door het verontreinigde water zo sterk achteruit gegaan dat supermarkten zeer selectief moeten inkopen.
In principe moet de vervuiler betalen. Hier en daar hebben mijnbouwbedrijven als Anglo en BHP-Billiton zuiveringsinstallaties laten bouwen. Maar rond Johannesburg gaat het vaak om oude, verlaten mijnen (in het hele land zijn er daarvan zesduizend), vol metalen die in het grondwater komen als dat de schachten en tunnels vult. Die verlaten mijnen vallen onder de overheid. Volgens deskundigen bevindt het zure water zich zo'n zeshonderd meter onder het stadsoppervlak en stijgt het met ongeveer 0,6 tot 0,9 meter per dag. Dat betekent een noodsituatie binnen drie jaar. En gezien deze grijze, doordrenkte zomer zal dat waarschijnlijk nog sneller gaan.