OPHEFFER

Martelen, doden

Er zijn een paar taboes. Mag je martelen? En: is de doodstraf gerechtvaardigd? Ik ken bijna niemand die martelen goedkeurt. Zelfs niet als je de vraag stelt: mag je martelen als je daarmee het leven van je kind kunt redden? Dan zeggen ze nee. Als het moet, martel ik in dat geval graag zelf. En als ik er mijn dochter mee red, martel ik tot de dood.
Aan de andere kant geloof ik niet dat martelen de beste methode is om bepaalde informatie te verkrijgen. Mijn moeder is in het kamp door de Jappen gemarteld. Zij had informatie die de Japanners wilden hebben. Haar schoonvader – mijn opa dus – was al door de Kempetai opgepakt en doodgemarteld en men dacht dat mijn moeder ook wel het een en ander zou weten. Maar mijn moeder heeft haar mond gehouden. Zij vertelde: ‘Dat was helemaal niet zo moeilijk. Hoe meer ik werd geslagen, hoe meer ik zeker wist dat ik niets moest zeggen. Op een gegeven moment was ik domweg vergeten wat ik wist. Het heeft me weken gekost om me dat weer te herinneren.’ Maar dat laat onverlet dat als ik martel om mijn eigen dochter te redden, ik niet meer kan volhouden dat ik tegen martelen ben. Vervelend, want ik ben zo graag een goed mens.
Met de doodstraf is het net zo. Mijn vader was in Indië rechter en hem werd door de plaatselijke bevolking vaak gesmeekt om in bepaalde gevallen de doodstraf uit te spreken. Nederland kende de doodstraf niet. En mijn vader was er tegen. Hij zei: ‘De dood is geen ervaringsfeit. Dus dan vervalt de zin der vergelding. Pas als je iemand weer uit de dood kunt oproepen, ben ik voor de doodstraf.’ Dat standpunt heb ik ook altijd gehuldigd.
Maar hoe doen we dat als we in oorlog zijn? Mag ik dan, zonder proces, bijvoorbeeld Taliban doden? Wij doden Taliban pas nadat ze hebben laten blijken ons te willen doden. Zij willen ons ombrengen omdat we in hun land, zo menen ze, niks te zoeken hebben. Wij vinden dat we daar wél iets te zoeken hebben, iets wat we daar niet kunnen vinden en daarom zelf maar komen brengen: scholen, rechten voor vrouwen et cetera. Je zou kunnen zeggen: beschaving. En die beschaving van ons (democratie, onderwijs, mensenrechten), die we zo lief zijn om te schenken, sanctioneert dat we in sommige gevallen Taliban-strijders doden. Tja, dan zijn we dus in feite voor de doodstraf. De doodstraf om onze beschaving te geven.
Maar als we daar beschaving brengen, mogen we dan hier onze beschaving redden met de doodstraf? Na de moord op Fortuyn en Van Gogh was de roep om de doodstraf groot. Wij, vrienden van Van Gogh die wel eens in het openbaar iets te melden hadden, zeiden tegen elkaar: laten we dat vuurtje nou niet opstoken. Maar na al die jaren ben ik nog steeds niet uit de vraag: waarom mag ik eigenlijk geen mensen ter dood veroordelen die mij en onze beschaving niet alleen willen uitroeien maar daar ook daadwerkelijk mee bezig zijn?
Als iemand daadwerkelijk doodt en moordt met als doel onze beschaving totaal en voor altijd te ontwrichten, is het dan onmenselijk om zo iemand te executeren? Mijn antwoord is steeds: nee. Wat is trouwens menselijk en onmenselijk? Ik weet het niet meer. Ik heb nog niemand ontmoet die het wel wist.