‘marxist, koerd of allebei’

Al zappend ontmoet ik ook TRT-Int., Turkse zender op de kabel. Soms blijf ik even hangen, wanneer er een spelletje wordt gedaan waarvan ik de formule ken, omdat die internationaal is - zoals het uitbeelden van woord of titel.

Natuurlijk ken ik de naam van boek, film of lied niet, maar kapsel en kleding van deelnemers en publiek weerspiegelen iets van de gespletenheid van dat land. Sommigen modieus naar Terreehorst-norm, anderen behoofddoekt.
Vage nieuwsgierigheid naar donkere mannen in Hollandse straten moest ik ooit concretiseren met de komst van Turkse studenten op mijn school. Dat betekent ‘Turkse geschiedenis’ in mijn vak. De Nederlandse belangstellende is niet slecht af met Turkije in crisis en met Zürchers Geschiedenis van het moderne Turkije. Voor de actualiteit moet je vooral bij de NRC zijn met Froukje Santing. Zo krijg je ook een dieper inzicht in de prachtige roman van Orhan Pamuk Het huis van de stilte, waarin de botsing tussen Oost en West aan de hand van de geschiedenis van één familie wordt getoond. Al moet dat boek ook zonder voorkennis indrukwekkend zijn, vanwege literair gehalte.
TRT brengt veel muziek en ik kijk ogen en oren uit bij enorme koren, in pak en avondjurk en met gebeitelde kapsels, en met orkesten vol besnorde violen en snaarinstrumenten met de hand bespeeld. Plaatsen kan ik het niet, maar pathos en de taal van melancholie overschrijdt alle grenzen. En dan zijn er de minder plechtige uitzendingen waarin kleine ensembles zingen en spelen en het jeugdige deel van het publiek aan het dansen slaat. In lange rijen, hand in hand. Het is vrolijk en gezellig en het heeft als groot voordeel dat je niet, zoals in ons systeem, de stoute schoenen aan moet trekken en iemand moet vragen - of, erger nog, moet afwachten of je gevraagd wordt. Leuke zender dus. Dat valt te bezien: het is staatstelevisie en naar ik begreep een spreekbuis van de Turkse overheid. Die overheid wordt momenteel bij wisselbeurt geleid door de islamist Erbakan (Mustafa Kemals graf moet van ontzetting gedaverd hebben) en mevrouw Çiller, Amerikaans gevormd conservatief, terwijl de grootste oppositiepartij ook nog eens ter rechterzijde gezocht moet worden. En zo kon het gebeuren dat iemand recent sprak van de 'bijna nationaal-socialistische propaganda’ van de TRT. Ik kende hem niet, maar dacht te weten: 'Die is marxist, Koerd of allebei.’ Want daar geldt dit jargon. Waarmee ik niks vriendelijks bedoel jegens de Turkse staat, want die argumenteerde tot voor kort op het niveau dat Koerden niet bestaan maar Berg-Turken zijn die hun oorspronkelijke taal hebben verleerd. De politieke en militaire aanpak van de Koerdische kwestie is van navenant niveau. En wie één keer een rapport van Amnesty leest over de praktijken op politiebureaus en in gevangenissen, zit met weinig smart te wachten op Turkse toetreding tot de EU. Die opmerking over de aard van de propaganda viel tijdens een debat over de oprukkende schotelantennes bij Turkse gezinnen. Daarover dus later.