film: Arbitrage

Master of the universe

Sherman McCoy. Of ‘Shuh-mun’ zoals zijn niet al te slimme lover Maria hem noemt in Tom Wolfe’s roman The Bonfire of the Vanities (1987). Een vergeten held. Maar nu herrijst hij en wel in de gedaante van Robert Miller (Richard Gere), hoofdpersoon in een nieuwe financiële thriller, Arbitrage, waarin de vraag centraal staat of rijkdom en moraliteit verenigbaar zijn.

Medium arbitrage 3

Miller én McCoy zijn ‘masters of the universe’ zoals Wolfe de heersers van Wall Street noemt die de grenzen tussen seks, macht en geld graag overschrijden. Maar juist het verschil tussen de twee mannen en hun verhalen is boeiend: Vanities is een satire, en heeft als zodanig een ‘boodschap’, namelijk dat McCoy gestraft dient te worden voor zijn immoraliteit, hoewel Wolfe tegelijkertijd aantoont dat linkse verontwaardiging over de vergrijpen even laakbaar is als de vergrijpen zelf. Arbitrage daarentegen is een realistisch, klassiek verteld verhaal met als inspiratiebron recente ontwikkelingen op het gebied van financiële corruptie zoals het faillissement van Lehman Brothers. Tekenend voor de tijdgeest is deze beweging: van de satire van Wolfe in de jaren tachtig tot de ernst waarmee regisseur Nicholas Jarecki nu het falen en de mensen in zijn verhaal registreert. Grote gemene deler tussen Sherman en Robert is dat ze beiden schuldig zijn aan misdaden; dat strafrechtelijke vervolging in hun geval volkomen terecht zou zijn; en dat wij lezers en kijkers derhalve met de vraag worden geconfronteerd waarom wij dan nog zo graag willen dat ze ermee wegkomen. Waar Sherman en Maria een jonge, zwarte inwoner van de Bronx omver rijden in hun dure auto, daar raakt Robert Miller de macht over het stuur kwijt waarna de auto over de kop slaat en zijn minnares overlijdt. Zowel Sherman als Miller kiest ervoor de politie en ambulancedienst niet te bellen. Ze wanen zich onaantastbaar.

De echtgenoten van beide mannen hebben geen leven behalve als societykoningin op Manhattan. Net als mevrouw ‘Shuhmun’ McCoy is Ellen (Susan Sarandon) in Arbitrage een randpersonage. Ellen staat Robert oogluikend pleziertjes met anderen toe. Maar als ook blijkt dat Robert zich aan crimineel gedrag schuldig heeft gemaakt door de cijfers van zijn bedrijf te manipuleren, laat zij hem als een steen vallen. Dit is niet de keuze van een gebroken vrouw, maar die van de calculerende echtgenote. In een prachtige scène heeft Ellen de scheidings­papieren klaar wanneer Robert op een avond thuiskomt. Ellen is niet gebroken; ze heeft wellicht de hele avond zitten rekenen. Baten en lasten. Geld.

Sherman en Robert leven in een schijn­werkelijkheid, en hierin lijken ze veel op Jay Gatsby, icoon van de Amerikaanse droom. Wanneer Gatsby met de waarheid geconfronteerd wordt, namelijk dat je het verleden niet kunt veranderen, vraagt hij nuchter wat daarmee nu weer bedoeld wordt, want natuurlijk kun je dat verleden veranderen. Wanneer de jongen die Miller op de avond van het ongeluk had geholpen verontwaardigd zegt dat je toch niet met geld alles kunt rechtzetten, reageert de master of the universe vergelijkbaar: maar natuurlijk kun je alles met geld rechtzetten.

Net als voor Gatsby en voor ‘Shuhmun’ vallen wij voor Robert Miller. Intrigerend: we willen juist dat hij met alles wegkomt. Wellicht omdat we ons realiseren dat het systeem waarvan hij deel uitmaakt niet mogelijk is zonder iemand als hij. En dat wij niet zonder dat systeem kunnen.


Arbitrage is te zien vanaf 21 februari