Schandknapen, het Amerikaanse pioniersleven en Terrence Malicks meesterwerk Badlands

Masterclass: Film & Leven

In de Masterclass Film & Leven zoeken cursisten onder leiding van Gawie Keyser naar nieuwe manieren om over film te schrijven. Ze schrijven kritische beschouwingen over films die te zien zijn in het programma Looking for America, over de onafhankelijke Amerikaanse cinema, tot 21 december in Filmmuseum EYE. Deze week: de slotaflevering van deze publicatiereeks, met schandknapen en drag ball queens, het Amerikaanse pioniersleven, Terrence Malicks meesterwerk Badlands en en een twijfelachtig, aanstootgevend tafereel.

Medium badlands yellowoutfit blog

Pioniers op drift
Sophia Zürcher

Medium meeks 3 women

De western Meek’s Cutoff speelt zich af in 1845, de film komt uit 2010, maar het verhaal is anno 2016 actueler dan ooit. Meek’s Cutoff laat zien hoe drie families zich een weg ploeteren door het droge landschap van Oregon. De leider is een man, opschepper Stephen Meek (Bruce Greenwood) die de pioniers een kortere route belooft. Als de film begint, verliezen de reizigers het vertrouwen in Meek. Ze vermoeden dat hij de weg kwijt is. Maar misschien is er iets meer aan de hand. Is he ignorant, or just plain evil? vraagt Emily Tetherow (Michelle Williams) zich af.

Critici zien die twijfel over de leider in de film soms als een allegorie op het presidentschap van Bush, vooral vanwege de Irakoorlog. Op het filmfestival van Venetië hield regisseur Kelly Reichardt dat in het midden: ‘Een leider volgen die niet weet wat hij aan het doen is, die misschien wel een idioot is, dat kan altijd gebeuren.’ Reichardts opmerking komt uit 2010, maar resoneert sterk in het licht van de presidentsverkiezingen, waarbij velen Trump noch Clinton als betrouwbare optie zien.

Er is nog een tweede allegorie mogelijk die de grootsheid van Meek’s Cutoff bestendigt. De pioniers nemen een indiaan gevangen en vragen hem de weg, maar of deze onverstaanbare, naamloze man een betrouwbaarder gids is dan de blanke cowboy Meek blijft in het midden. Onwillekeurig dringt zich het beeld op van bootvluchtelingen die niet anders kunnen dan vertrouwen op een smokkelaar, en hopen op het beste.

Zo laat Reichardt mensen zien die op drift zijn geraakt. Het trage tempo van de film weerspiegelt een moeizame tocht waarbij iedere dag lijkt op de vorige. De personages lopen ver uit elkaar, bewegen zich als losse pionnen door het landschap. Langzaam veranderen die pionnen in individuen die alleen verder komen door een gemeenschap te vormen. Zelfs het verstandigste, meest stabiele echtpaar is afhankelijk van de rest als hun huifkar kapotgaat. Succes kan hier geen individuele verdienste zijn. De film maakt invoelbaar hoe het is om een vreemdeling te zijn, en in een onbekend land met andere vreemdelingen beslissingen te nemen terwijl je nergens zeker van bent.

Meek’s Cutoff is te zien op 11 en 15 november.


De kwetsbaarheid van de schandknaap
Abigail Prade

Medium 960

My Own Private Idaho (1991) is een dromerig relaas over vriendschap en onbeantwoorde liefde, maar het laat tegelijkertijd een keihard Amerika zien waarin de maakbaarheid van het leven, in de vorm van de Amerikaanse droom, een illusie is. De film van Gus van Sant vertelt het verhaal van twee mannelijke prostituees, Mike (River Phoenix) en Scott (Keanu Reeves), die hun beroep in verschillende Amerikaanse steden uitoefenen. Mike lijdt aan narcolepsie, wat hem kwetsbaar maakt, overgeleverd aan de goedheid van zijn medemens. Voor Mike is het hustlen noodzakelijk om te overleven, voor Scott is het een tijdelijke keuze waarmee hij stopt zodra hij zijn trustfonds krijgt.

De film bevat surreële elementen versterkt door de cinematografische composities. Opmerkelijk is verder het gebruik van hoofdstukken, associatieve beelden, en humor. De personages bezoeken verschillende steden – Seattle, Portland, Idaho, zelfs Rome – maar eigenlijk zijn alle plaatsen inwisselbaar. Het Amerika van My Own Private Idaho is een Amerika van desolate wegen, lelijke diners en marginale personages die hun eigen geluk proberen te maken ondanks de tegenslagen die ze uitgedeeld krijgen.

De film laat de lelijke onderzijde van de Amerikaanse droom zien. De personages zijn jonge mannen, weggelopen van huis, met simpele dromen: een normaal leven, geaccepteerd worden, liefde en geld. Veelzeggend is dat voor Scott deze manier van leven een uitstap is, terwijl de meeste schandknapen geen keuze hebben. Zijn uiteindelijke verraad door zijn oude vrienden en leven te ontkennen wanneer hij eenmaal teruggekeerd is bij zijn familie en een hoge functie bekleedt, is verrassend noch onontkoombaar. Kwetsbaarheid en openheid worden afgestraft; de twee werelden van Scott en Mike zijn onverenigbaar. Beiden keren onwillekeurig terug naar waar ze vandaan komen.

De film, gemaakt in 1991, levert op subtiele wijze kritiek op de jaren tachtig waarin Reagan, het kapitalisme en het egoïsme hoogtij vieren. Deze dingen doen een cynische film vermoeden – en bij vlagen druipt het sarcasme er inderdaad vanaf – maar toch voelt het niet helemaal zo. Van Sant benadert het onderwerp op een menselijke en integere wijze. Er is ook iets bewonderenswaardig en bijna romantisch aan het leven van deze hustlers die wél het leven in al haar lelijkheid en schoonheid ervaren. Je zou bijna willen geloven dat Van Sants Have a nice day! aan het einde van de film, nadat Scott tijdens één van zijn narcoleptische episodes beroofd en berooid achter wordt gelaten, ook echt gemeend is.


Om even te mogen bestaan
Hamide Dogan

Medium pepperlabeija

‘Ik weet nog dat mijn vader tegen me zei dat er drie dingen waren die tegen me werkten in deze wereld. Elke zwarte man heeft er normaal gesproken twee: zwart-zijn en man-zijn. Maar jij bent zwart, je bent een man, en je bent homo. Het gaat dus moeilijk worden voor je. Dus als je dit gaat doen dan moet je sterker zijn dan je je ooit voor zult kunnen stellen.’ In de eerste scene van Paris is burning (1990) wordt direct de toon gezet. Regisseur Jenny Livingston bracht zeven jaar door in de New Yorkse queerscene. Zij maakte een documentaire over een underground-cultuur die tot dan nauwelijks bekend was: de drag ball-cultuur van Harlem waar de homoseksuele, zwarte onderklasse samenkomt om voor even ergens bij te horen.

Ze leven onbereikbare fantasieën uit in wedstrijden waarin de deelnemers over een catwalk lopen als modellen. Thema’s als Yale-studenten, Wall Street en supermodellen laten hen tijdelijk deel uitmaken van sociale klassen waar zij door hun seksuele voorkeuren, gender en ras normaal gesproken geen toegang toe hebben. De deelnemers worden beoordeeld op echtheid, kleding en dansen. De prijs is de titel ‘Xtravaganza’.

De documentaire bestaat uit filmbeelden van de danspartijen en interviews met sleutelfiguren binnen de scene. Vanwege hun geaardheid worden deze mensen niet alleen door de maatschappij buitengesloten maar ook door hun eigen familie. In de community vinden ze een vervangende familie. Ze krijgen hun eigenwaarde terug, al is het maar voor even. Zo zegt ‘Xtravaganza’ Pepper LaBeija: ‘Veel van deelnemers aan de danspartijen hebben niks. Sommigen hebben niet eens genoeg te eten. Ze komen naar het bal terwijl ze sterven van de honger. Ze slapen op de kades. Ze gaan erop uit om iets te stelen en dan komen ze hier en maken ze zich helemaal mooi voor voor die ene avond en dan leven ze voor even in een fantasie.’

De documentaire maakt je er van bewust dat de wereld erbuiten voor hen een grimmige plek is. Zo is Xtravaganza Venus, die zichzelf prostitueert, tijdens de opnames van de documentaire vermoord door een klant. Ook voor de anderen is er niet veel hoop. De wereld van de drag balls heeft zijn hoogtepunt gehad en ook de documentaire heeft deze mensen niet veel meer gebracht dan even te mogen bestaan in de buitenwereld.


Spoor van dood en verderf
Thijs Remmers

Medium badlands yellowoutfit blog

Je zult als doodgewone vuilnisman maar met James Dean vergeleken worden. Het gebeurt Kit Carruthers in Terrence Malicks klassieker Badlands meerdere keren. Misschien is dat ook wel de reden dat hij zich als een rebel without a cause is gaan gedragen. Hoe je het ook wendt of keert, een vader die het niet ziet zitten dat zijn vijftienjarige dochter het houdt met een kerel van tien jaar ouder – dat is niet bepaald een goede aanleiding voor een gewelddadige vlucht als die van Kit en zijn liefje Holly.

Na de moord op Holly’s vader stappen Kit en Holly in Kits auto en beginnen aan een Bonnie-en-Clyde-achtige tocht die hen van South Dakota naar de badlands van Montana brengt. Ze bivakkeren in de natuur, leven van het land en van stiekem gestolen kippen. Op het eerste gezicht hebben ze het goed samen. Maar er ligt gevaar op de loer, gevaar dat uitgeschakeld moet worden en dat betekent dat Kit en Holly verder moeten trekken. Het spoor van dood en verderf dat ze daarbij achterlaten, is niet meer dan collateral damage.

Het geweld in Badlands is droog en feitelijk in beeld gebracht_. ‘ Believe I shoot people now and then. Not that I deserve a medal ,’_ zo vertelt Kit aan een man die weigert hem benzine te geven. Dat hij zijn dreigement niet in praktijk brengt, onderstreept de willekeur waarmee Kit mensen vermoordt. Als Kit zichzelf niet veel later gedwee – en doelbewust – laat oppakken, kan dat idee van willekeur eigenlijk meteen weer uit het raam: deze man weet dondersgoed waar hij mee bezig is.

Na zijn arrestatie is Kit populair bij de agenten die achter hem aanzaten. Alsof hij een beroemde acteur is maakt hij grapjes met hen. Hij is nu een celebrity, of in ieder geval vindt hij zichzelf er één, wat de basis vormt van de tragiek in Malicks verhaal. En geef Kit eens ongelijk. Zoals de deputy die hem arresteert zegt tegen zijn sheriff: ‘I’ __ll kiss your ass if he don_ ’ t look like James Dean. ’_

Badlands is te zien op 10 november


Het idioom van de tiener
Danitsa Linders

Medium large mysterious skin x01 blu ray

Zomer 1981. Een doorbraak in het leven van Neil McCormick. De achtjarige jongen, al tijden bekend met masturberen, heeft zijn eerste zaadlozing. Vanachter halfgesloten lamellen bespiedt Neil zijn moeder die op zijn schommel seks heeft met haar nieuwste scharrel. Het heerschap, type Marlboro Man, is precies waar kleine Neil op valt. De man en de jongen komen gelijktijdig klaar. De knul op zijn vloerkleedje, de man in moeders mond.

Dit is onze kennismaking met Neil McCormick, inmiddels adolescent, die deze mijlpaal achteraf van commentaar voorziet. Dit is Mysterious Skin. De opening van Gregg Araki’s speelfilm uit 2004 doorbreekt met één beeld meerdere taboes. Een kind dat seksueel actief is. Een kind dat masturbeert bij het begluren van zijn vozende moeder. Een kind dat voor het eerst klaarkomt omdat mama precies zijn type man aan de haak heeft geslagen.

Het is een twijfelachtig tafereel, pervers en aanstootgevend. Incestueus misschien. Maar deze ongemakkelijkheid ligt enkel bij de kijker. Die last is deze jongen – op achtjarige leeftijd volledig in het reine met zijn homoseksualiteit en met deze situatie – vreemd. Het ongerief wordt nog eens versterkt door de zelfbewuste voice-over: het vrijpostige idioom van de tiener – inmiddels de kost verdienend als jongenshoer – die zijn wijsheid van de straat heeft, waar leeftijdgenoten die nog uit televisiereclames en brievenrubrieken halen. We horen een adolescent, we zien een minderjarige.

De scène is nog niet ten einde. De aanblik van daadwerkelijke sperma is iets wat het jochie niet voor zichzelf wil houden. Sterker: hij kan niet wachten het te delen met zijn honkbalcoach. Als je je nog niet achter de oren aan het krabben was, dan nu toch zeker.

Op de levens zoals hij die om zich heen ziet, geeft de protagonist fel af. Bij de introductie van zijn beste vriendinnetje, hij tien, zij elf: ‘If I wasn _’__ t queer, we would have ended up having sloppy teenage sex and getting pregnant, contributing more fucked up, unwanted kids to society_.’


De Masterclass Film & Leven_, is een initiatief van het_ Domein voor Kunstkritiek in samenwerking met Filmmuseum EYE en wordt aangeboden door Gawie Keyser, criticus van De Groene Amsterdammer_. In de komende tijd bloggen de cursisten wekelijks op_ Het Groene LAB_._