Fotografie

Matige onthullingen

FOTOGRAFIE Taryn Simon

An American Index of the Hidden and Unfamiliar is de uitgekiende titel van de fototentoonstelling in Foam van de Amerikaanse Taryn Simon (1975). De plechtige pretentie van het project trekt de aandacht en belooft onthullingen, of op z’n minst een inkijkje in een Amerika dat voorheen gesloten bleef. Ook de formele composities van de foto’s, alle geschoten op grootformaat, moeten samen met de droge en journalistieke commentaren die de beelden begeleiden het idee versterken dat de fotograaf hier iets monumentaals bewerkstelligt.

Soms heeft Simon een jaar gewacht op toestemming om iets vast te leggen. Maar wat zijn dan uiteindelijk de primeurs die ze toont? Een veld waar vuurwerk wordt getest; een koelunit die een bevroren lijk verborgen houdt; een vrouw in een operatiekamer vlak voor een ingreep die haar maagdenvlies moet herstellen; een exemplaar van Playboy in braille; een opslagplaats voor nucleair afval; een witte tijger verminkt door inteelt; een close-up van een schaalmodel van Death Star II uit de _Star Wars-_films; een bos waarin een lijk ligt te rotten voor forensisch onderzoek. De composities zijn overwegend keurig maar saai, de teksten zijn door hun nuchterheid beeldender dan de foto’s. Het resulteert allemaal in lichte rillingen, vergankelijk vermaak, niet in blijvende verbazing. Dit zijn nauwelijks de verwachte openbaringen, maar meer de onderwerpen van goedkoop gemaakte, sensationele documentaires.

Simon neemt het verborgene te letterlijk. Plotseling moest ik denken aan het beroemde boek The Americans (1959) van fotograaf Robert Frank. Beelden van een lange reis die Frank door het Amerika van de jaren vijftig maakte. Het merendeel van de foto’s op straat genomen, vaak terloops. Bij verschijning ontstond een controverse. Frank had met zijn werk het gepropageerde optimisme en nationalisme van die tijd doorbroken. Dit was niet het Amerika dat men kende, dat men wilde kennen. Frank had nergens een jaar hoeven wachten voor een foto en toch had hij een land weten te ontsluiten, te onthullen aan zichzelf. Deze les van een halve eeuw geleden lijkt Simon te zijn vergeten. Het is uiteindelijk de fotograaf die het onopgemerkte aan het licht brengt, niet het onderwerp zelf.

Taryn Simon is niet de enige fotograaf in de familie. Haar vader legde voor de Amerikaanse overheid steden in de Sovjet-Unie vast tijdens de Koude Oorlog, geheime gebieden in Zuidoost-Azië tijdens de oorlog met Vietnam en afgelegen plekken in Afghanistan, Israël en Iran in de jaren zeventig. Een archief om van te watertanden, wellicht de ware index of the hidden and unfamiliar. Zijn dochter zou er goed aan doen weer mensen te gaan fotografen, zoals ze heeft gedaan voor haar overrompelende The Innocents (2000-2003), een serie foto’s van ex-gevangenen die jaren ten onrechte hebben vastgezeten. Dit project leverde niet alleen een verzameling sterke beelden op, maar ook een scherp onderzoek naar de soms vernietigende werking van fotografie in het Amerikaanse rechtssysteem. Verontrustend, confronterend en pijnlijk. Zoals het hoort.

Taryn Simon, An American Index of the Hidden and Unfamiliar, Foam, Amsterdam, t/m 6 april