Mediatraining

De boodschap van vluchtelingen wordt tegenwoordig door henzelf verteld via persconferenties en sociale media. Maar dan moeten de journalisten die nog wel goed oppikken.

Hoe breng je je boodschap zo goed mogelijk over? Daar zijn inmiddels honderden wetten en regels voor en zelfverklaarde experts die mediatrainingen geven. Ooit hielpen die experts vooral politici en CEO’s, maar tegenwoordig lijkt er iets veranderd. Tegenwoordig maken ook de mensen aan de onderkant van de samenleving er gebruik van. De mensen dus, zou je kunnen zeggen, die echt wat te winnen hebben bij een goede berichtgeving.

In dit geval ging het om een groep vluchtelingen die vastzat in Calais. Ik las erover op Novara Media, een geweldige online nieuwsdienst uit Engeland waar verhalen centraal staan die maar één doel hebben: het voeden van politieke actie. Geen hoor en wederhoor dus, of een zogenaamd objectief laveren tussen twee kanten van het debat, maar alleen directe aanvallen op wat volgens hen de grootste problemen zijn van deze tijd: ‘from a crisis of capitalism to racism and climate change’.

De vluchtelingen hadden er genoeg van om genegeerd en/of verkeerd gerepresenteerd te worden, schreef Novara. Daarom liet een groepje van dertig personen uit Soedan, Iran en Ethiopië eind juni een mediatrainer uit Londen invliegen om hen voor te bereiden op een persconferentie die ze zelf hadden georganiseerd. Tot voor kort werden die persconferenties altijd gehouden door hulporganisaties. En waren het meestal medewerkers van die hulporganisaties die dan het woord namen. Vooral om te vertellen hoe zwaar en ellendig het leven was in Calais. De vluchteling als knuffeldier dus, of als paria, afhankelijk van de journalist die het verhaal vervolgens opschreef.

Maar deze vluchtelingen legden zich daar niet langer bij neer. Meer dan aandacht voor hun omstandigheden wilden ze dat hun politieke eisen werden gehoord. Dit waren geen makke schapen, maar bestormers van een systeem. Te beginnen bij hun grootste klacht: de zogenaamde Dublin-regulatie die ervoor zorgt dat vluchtelingen alleen asiel mogen aanvragen in het land waar ze aankomen, meestal Griekenland, Hongarije of Italië, ook al willen veel vluchtelingen daar helemaal niet zijn. Wie illegaal doortrekt verdwijnt vaak in een soort niemandsland.

Nu is het opvallende dat dit eigenlijk precies dezelfde klacht is die Matteo Salvini heeft, de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken en leider van de Lega. Lega staat vooral bekend als antimigratiepartij, maar in dit geval zijn Salvini en de migranten het eens, want ook Salvini verzet zich steeds harder en luidruchtiger tegen de Dublin-regulatie, vooral omdat Italië daardoor onevenredig veel vluchtelingen krijgt toebedeeld. Simpelweg omdat het aan het eind van een populaire vluchtroute ligt.

Ook vluchtelingen laten zich niet meer in hokjes duwen en eisen hun stem op

Soms zijn er interessantere dwarsverbanden en medestanders te vinden dan je zou denken. Salvini vindt dat Europese landen de last moeten verdelen en eist meer solidariteit van de EU. En daarin heeft hij natuurlijk volkomen gelijk.

Volgens The Guardian is het aantal asielzoekers dat vanuit de rest van Europa wordt teruggestuurd naar Italië de afgelopen vijf jaar bijna verdrievoudigd. Overal trekken regeringen hun handen van het probleem af. Onlangs berichtte de Italiaanse krant la Repubblica dat asielzoekers die deportatie vanuit Duitsland weigeren onder verdoving op een vliegtuig naar Italië worden gezet. De Italianen mogen het verder uitzoeken.

De persconferentie stond niet op zich. Ze maakte deel uit van een groeiende mobilisatie van vluchtelingen in Calais die momenteel gaande is, met in het hart daarvan een groep migranten die zich Collectif Appel d’Air noemt: een collectief appel op lucht. De groep organiseert protestacties en probeert via sociale media het collectieve bewustzijn te vergroten rond de vluchtelingenproblematiek en de daarbij horende regelgeving.

En zo voegen ook vluchtelingen zich dus bij een tendens die al decennialang gaande is: mensen eisen hun stem op. Ze laten zich niet meer in hokjes duwen, ze willen niet meer dat iemand anders voor hen spreekt. Het is een tendens die sinds het ontstaan van de sociale media alleen maar sterker is geworden, op Facebook, Twitter of Instagram bepaal je immers zelf welk beeld of verhaal je naar buiten brengt. Vluchtelingen kunnen er laten zien hoe hun vlucht was, en het leven daarna. En daar bereiken ze tienduizenden, soms zelfs honderdduizenden mensen mee.

Maar toch. Wie zijn boodschap echt goed wil overbrengen zal de reguliere media moeten overtuigen. Die oude media inderdaad, die al zo vaak dood zijn verklaard. Ondertussen kijken er in Nederland nog wel 1,5 miljoen mensen dagelijks naar het NOS Journaal op NPO1 en bereiken de gedrukte kranten gezamenlijk bijna zes miljoen mensen boven de dertien. Daarvan heeft het AD met 1,2 miljoen lezers het grootste aandeel. Oftewel: hier kan geen sociale media-account of influencer tegenop.

Naar Salvini wordt in Europa nauwelijks nog geluisterd, hij heeft te hard geschreeuwd en is inmiddels weggezet in de extreemrechtse hoek. Maar misschien dat het vluchtelingen wel lukt. Als ze meer mediatrainers in dienst nemen en meer persconferenties houden en zo leren hoe ze journalisten moeten bespelen, misschien dat die journalisten dan opschrijven waar het om gaat: dat de Dublin-regulatie niet deugt. Novara Media heeft gelijk, bij sommige kwesties gaat het niet om de ene en de andere kant, maar alleen om accurate berichtgeving die politieke actie voedt.