Meedogenloos tot elkaar veroordeeld

Dans
Rosas danst Rosas

DANS

Springdance, het Utrechtse dans- en performancefestival, vierde dit jaar zijn 25-jarig bestaan. Reden voor het festival om dit keer niet alleen de nieuwste trends in de moderne dans te presenteren, maar om ook de geschiedenis in te duiken op zoek naar het nodige historische perspectief.
Het is niet verwonderlijk dat men bij Springdance tijdens deze zoektocht uitkwam bij het stuk Rosas danst Rosas van de Belgische choreografe Anne Teresa De Keersmaeker. Dit werk, oorspronkelijk gecreëerd in 1983, is een icoon uit de geschiedenis van de moderne dans. Het zorgde destijds voor veel ophef en betekende de doorbraak van een choreografe die tegenwoordig als een van de meest invloedrijke dansmakers ter wereld wordt beschouwd. Het is daarom bijzonder dat we tijdens Springdance nog een keer konden bekijken waar het allemaal mee begon, te meer omdat de inmiddels 46 jaar oude De Keersmaeker (naast choreografe ook Rosas-danseres van het eerste uur) haar originele plek op het podium weer innam.
Originele cast of niet, historisch is een uitvoering van Rosas danst Rosas zonder meer. Met zijn minimalistische stijl, dwingend repetitieve bewegingspatronen en zijn mathematische structuur is het werk een monument van een andere tijd. De impact is echter onverminderd groot; meer dan 25 jaar na dato blijkt het nog steeds diep onder de huid te kruipen. De Keersmaeker weet het effect van de dwingende herhaling te koppelen aan de zeggingskracht van alledaagse bewegingen. Ontelbare keren worden schouders neurotisch ontbloot en met een beschaamde blik weer bedekt, schieten vier paar ogen schichtig een bepaalde richting op en worden lokken haar nerveus uit gezichten gestreken. De intrigerende choreografie vertelt het verhaal van vier vrouwen die gevangen lijken in een onontkoombaar en uitzichtloos bestaan en ontstijgt hiermee haar wiskundige structuur. We voelen de ingehouden agressie, de onbeantwoorde verlangens en de matte verveling die deze vrouwen moeten doorstaan. Moeten, omdat pogingen om aan dit lot te ontsnappen zinloos zijn. De Keersmaeker heeft deze vrouwen meedogenloos tot elkaar veroordeeld.
In het begin gaat alles er nog rustig aan toe. Langzaam rollen de vier danseressen unisono over de grond, waarbij ze zichzelf soms even op hun armen opdrukken of zuchtend hun hoofd van het publiek afwenden. Deze rust is echter van korte duur. Al in het tweede deel worden de danseressen gegeseld door de machinaal doordreunende muziek van Thierry De Mey en Peter Vermeersch die ze tot het einde zal blijven tergen. Er is geen weg terug. Honderd hypnotiserende minuten lang vervolgt de choreografie haar pad tot de dansers er uiteindelijk, letterlijk, bij neervallen.
Nee, Rosas danst Rosas is geen vrolijk stuk, maar tijdens de uitvoering op Springdance gloorde er toch ook een sprankje hoop. Naar het einde toe had de frêle choreografe zichtbaar moeite haar atletische danseressen bij te benen. Tijdens de laatste minuten werd ze door haar mededansers aangemoedigd en werden er ontwapenende, zelfs vrolijke blikken uitgewisseld op het toneel. Door deze barstjes in de anders zo zorgvuldig dichtgetimmerde, mathematische structuur van Rosas danst Rosas werd ons een doorkijkje gegund op de mensen achter de performers. Zo kreeg deze choreografie er in Utrecht nog een dimensie bij.

Rosas danst Rosas. Choreografie: Anne Teresa De Keersmaeker, dansgezelschap Rosas. Gezien op vrijdagavond 24 april in de Utrechtse Stadsschouwburg