Profiel: Reinout Oerlemans

Meer dan een formulemannetje

Een paar weken nadat SBS6 de geflopte Telebelshow met de toen nog kersverse presentator Reinout Oerlemans van de buis had gehaald, stond Oerlemans bij SBS-baas Fons van Westerloo op de stoep. Hij kwam hem een boekje brengen, als bedankje voor de kans die hij had gekregen. «Dat is nou typisch Reinout Oerlemans», zegt Van Westerloo, inmiddels overgestapt naar de Holland Media Groep (HMG: RTL, Yorin). «Een ander zou pissig zijn dat-ie geschrapt was. Hij komt me bedanken. Dat is toch klasse? Zoiets blijft je bij.»

Is het zijn natuurlijke charme, zijn eeuwige imago als de Haagse kakker Arnie uit Goede tijden, slechte tijden of een boven matig ontwikkeld gevoel voor trends en marketing? Zeker is dat Reinout Oerlemans (33) zich in korte tijd heeft ontpopt tot een geduchte concurrent van de grote Nederlandse televisieproducenten. Ideeën verkopen — pitchen — zit hem in het bloed. En zijn bekendheid als voormalige soapster en presentator helpt een flinke hand mee.

Veel producenten is het een doorn in het hoog, weet Van Westerloo. Neem Blue Circle (voorheen Holland Media House, de productie-unit van HMG), met Monica Galer aan het hoofd. Produceert toch ook de nodige succesvolle programma’s (Idols, Barend & Van Dorp, RTL Boulevard), maar geen mens die de producent bij naam kent. Hoe dat komt? «Galer staat nog niet in de bladen.»

Oerlemans’ doorbraak kwam in 2001 toen zijn Nationale IQ-test op BNN, door hem geproduceerd binnen Endemol, een enorm succes bleek. Het was aanleiding om met zijn bedrijf Eyeworks uit Endemol te stappen en het programmaformat te verkopen aan RTL in Duitsland. Endemol claimde de rechten. De zaak werd geschikt en naar buiten toe afgedaan als een misverstand, maar de toon was gezet.

Oerlemans zat er met zijn inschatting niet ver naast. Test the Nation, zoals het format internationaal wordt verkocht, is nu in meer dan 25 landen op televisie geweest. Van Duitsland (waar het programma tien miljoen kijkers trok) en Spanje tot Australië, Amerika en Japan, waar nog niet eerder een Nederlandse programmaformule was verkocht. Ook de BBC ging om. Sindsdien kleeft aan Oerlemans de geur van succes. Van Westerloo: «Iedereen die wil verjongen, wendt zicht tot Eyeworks. Hij heeft een frisse, jonge uitstraling.»

De mogelijkheden om het format van een test op televisie uit te melken bleken ongekend. De KRO kreeg zijn Spiri tualiteitstest en De norm van Nederland; RTL4 de Nationale Gezondheids test, en ook in het buitenland scoren de programma’s hoge kijkcijfers. Een vondst bleek De 10 — eerlijk gejat van de BBC. Top Ten heet het daar, maar Oerlemans voegde er reportages aan toe en daarmee is het van hem. De lijstjes variëren van de tien meest spraakmakende cosmetische operaties tot de invloedrijkste families of de grootste echtbrekers. De verkiezing van De Grootste Nederlander, dit najaar bij de KRO te zien, hoort ook in dit rijtje.

Misprijzend wordt wel gesteld dat Oerlemans een formulemannetje is. Hij bladert wat door kranten en tijdschriften, pikt er een rubriekje uit en brengt het op televisie. Maar om het af te doen als lijstjestelevisie? «Nee, daarvoor gaat het iets te goed», zegt Alain de Levita, voorheen uitvoerend producent bij Endemol. Net als Oerlemans richtte hij, samen met regisseur en producent Johan Nijenhuis, een paar jaar geleden een eigen productiebedrijf op, NL Film & TV. «Reinout is hard en ambitieus. Hij wil gewoon scoren en dat zegt-ie ook. Zijn programma’s zijn slim maar niet mooi. Daar zijn ze niet voor bedoeld.»

Of Oerlemans een duidelijke visie op televisie maken heeft, weet De Levita niet. Wél dat Eyeworks inmiddels een serieuze concurrent is, zij het bescheiden van omvang, van het Endemol-imperium. «Hij pikt nu de time slots in, precies zoals Joop van den Ende altijd heeft gedaan.» Maar daar houdt de vergelijking tussen de twee mee op, vindt De Levita: «Joop is een groot denker, een man met allure, engagement.»

Een uitnodiging van Oerlemans om samen een soap te maken voor Nederland 2 leverde niets op. De Levita: «Ik vond hem vooral kil en met weinig gevoel voor humor. We wisten niet hoe snel we weer weg moesten komen.»

Maar Oerlemans heeft ook bewonderaars. Bernhard van Oranje, medeoprichter van het webbureau Clockwork, noemde hem in een interview met Emerce onlangs een van zijn grote voorbeelden, in één adem met de ondernemers Richard Branson (Easy Jet) en Steve Jobs (Apple). Van Oranje bewondert Oerlemans vanwege de manier waarop hij een nieuwe markt heeft weten te creëren terwijl iedereen ervan uitging dat er geen plaats was voor nieuwkomers. «En vervolgens halen ze die hele markt overhoop», aldus prins Bernhard junior.

Oerlemans’ ideeën blinken misschien niet uit in originaliteit (feitelijk was Het Nationaal Dictee de eerste test op televisie), maar de manier waarop hij de zaken heeft aangepakt was wél nieuw. Hij combineert handig en giet er een eigen sausje over. Toverwoord is «interactiviteit». Passief voor de televisie zitten is volgens hem passé. Door mee te stemmen via internet, telefoon of sms put de kijker veel meer voldoening uit het amusement.

In De 10 benadrukt Oerlemans, die zelf de presentatie doet, elke keer weer het democratische gehalte van het programma. «Jullie hebben weer massaal gestemd», klinkt het, al wordt nooit duidelijk hoe massaal. Helemaal geloofwaardig is het niet. Want behalve op opgewarmde archiefbeelden trakteert Oerlemans de kijker op «reportages» in de vorm van Ivo Niehe-achtige bezoekjes aan de top-10-uitverkorenen. Zo reisde hij voor de tien «invloedrijkste families aller tijden» langs bij de familie Benetton, de neef van Walt Disney, en Ronald-Jan Heijn. De uitslag zal dus wel mede afhangen van Oerlemans’ internationale netwerk. Een kniesoor die erop let, uiteindelijk draait alles om de kijkcijfers.

En Reinout Oerlemans zal de laatste zijn om daar omheen te draaien. Toen Harry de Winter hem in zijn programma Wintertijd onlangs vroeg te kiezen tussen kijkcijfers of waardering, aarzelde hij geen moment. Voor Oerlemans begint de dag met de kijkcijfers, zo liet hij in veel interviews blijken. Is hij idealistisch? wilde De Winter weten. Nee, daarvoor is de jonge tv-producent tijdens al zijn buitenlandse reizen voor De Postcode loterij te cynisch geworden. Maar wil hij de wereld dan toch niet stiekem iets nalaten? «Ach, nee man.»

Toch toonde Oerlemans bij gelegenheid ook zijn radicalere kant. De publieke omroep is iets waar hij zich mateloos aan stoort, verklapte hij. Dat er jaarlijks vele miljoenen aan subsidie in het publieke bestel worden gestoken, vindt hij een grof schandaal: het vervuilt de markt. Afschaffen die hap, pas dan kan er in Nederland werkelijk vrijheid zijn.

Enigszins vreemd klinkt het wel uit de mond van een ondernemer die uitgerekend bij BNN de kans kreeg om zijn doorbraak te maken. En ook met de KRO, NCRV en Avro heeft hij goede zaken gedaan. Om nog maar te zwijgen van het format van Kopspijkers van de Vara, waarvan Oerlemans de rechten in het buitenland bezit. Hij verkocht het onder de titel Goxx Meganza al aan België en Duitsland, waar het overigens na drie uitzendingen werd stopgezet.

Reinout Oerlemans heeft zeker een leemte opgevuld na het vertrek van zijn grote leermeester Joop van den Ende bij Endemol. Daarbij heeft hij geprofiteerd van de verwarring die ontstond toen na de mega-hit Big Brother nieuwe successen uitbleven. Maar ook voor Oerlemans zelf geldt dat zijn grootste succes inmiddels al weer drie jaar achter hem ligt. Hoogste tijd voor een nieuwe klapper.

Die gaat er vast wel komen, denkt Fons van Westerloo: «Ik zeg steeds vaker: Joop van den Ende heeft zijn evenbeeld op aarde. Die manier van verkopen herhaalt zich hier in mijn kantoor. Dat heen en weer geloop, dat zwaaien met die armen. Altijd is het: ‹Heb je even tien minuutjes?› Hij is gewoon een kloon.»

Oerlemans is ongeduldig en kan heel slecht tegen «nee». Ook aan beperkte budgetten laat hij zich niets gelegen liggen. Steevast is er «máánden research» naar het onderwerp gedaan en is er zo goed over nagedacht dat je eenvoudigweg geen nee kunt zeggen. Van Westerloo: «Het is op het drammerige af soms. De deal moet gewoon gemaakt.» Net als Van den Ende leunt Oerlemans op een zeer ervaren financieel directeur, Ronald van Wechem, die hem tot kalmte maant als de emoties hoog oplopen.

Oerlemans’ kritiek op Endemol, dat zijn «touch» zou zijn verloren, komt onsympathiek over, zegt Van Westerloo, al heeft hij tot op zekere hoogte natuurlijk gelijk: «In de tijd dat Joop en John leading waren, was het ondenkbaar dat Oerlemans dit kon bereiken. Als Eyeworks groter wordt en meer gaat afzetten, zullen daar ook meer mislukkingen komen. Dat is nu eenmaal zo.»

Is Oerlemans een originele geest? «Dat kan ik moeilijk inschatten. Hij heeft in elk geval een heel goed geheugen en kan dingen goed opnieuw in de markt zetten. Dat idee van die IQ-test is al eens bedacht. Dat weet ik zeker, ik heb het bij de Vara zien liggen. Maar hij weet het in een heel ander jasje te steken. Dat programma is een wereldsucces en daar kan hij fantastisch op incasseren.»

Oerlemans is hard op weg een heel grote producent te worden. Hij heeft tientallen procenten marktaandeel van Endemol afgesnoept — al is dat bedrijf in Nederland nog altijd veruit het grootste. En zijn ambitie kent geen grenzen. Eyeworks heeft nu al vestigingen in België en Duitsland en Oerlemans wil naar Amerika. Van Westerloo: «Hij heeft mooi voortgeborduurd op het succes van de IQ-test, maar dat was nog geen wereldveroverende, verpletterende televisie. Daarvoor heeft hij wel de potentie, als het geld gaat spreken.»