Meer dan een verkiezingsstunt

Ad Melkert sprak ooit zijn bewondering uit voor de manier waarop Bolkestein de politieke agenda naar zijn hand zette. Daar kon hij als verse fractievoorzitter van de PvdA nog wat van leren. Niemand kon toen vermoeden dat Melkert voor zijn profileringsdrang dezelfde heikele thema’s zou kiezen als Bolkestein. Met zijn pleidooi om geen opvang meer te bieden aan uitgeprocedeerde asielzoekers lijkt Melkert de liberalen op eigen terrein te willen verslaan. De reacties waren voorspelbaar. GroenLinks, D66 en CDA wezen zijn voorstellen af. Het Parool schreef in een hoofdredactioneel commentaar dat Melkert van de asielkwestie een verkiezingsitem heeft gemaakt.

De verontwaardigde reacties doen vermoeden dat Melkert de VVD rechts heeft ingehaald. Dat is niet zo. Melkert wil onverkort vasthouden aan het verdrag van Genève, dat landen verplicht politieke vluchtelingen onderdak te bieden. Dijkstal wil daarentegen morrelen aan dat verdrag, de VVD onderzoekt welke strengere interpretaties van het verdrag bij andere landen in zwang zijn om die zo snel mogelijk over te nemen. Zo zijn er landen waar vluchtelingen stante pede worden teruggestuurd naar de eigen regio voor opvang aldaar. Melkert zegt dat hij streng wil zijn voor uitgeprocedeerde asielzoekers om de echte politieke vluchtelingen te kunnen helpen. Tegen het voorstel van Melkert zijn zeker bezwaren in te brengen. Veel asielzoekers kunnen niet worden teruggestuurd omdat de landen van herkomst ze niet willen opnemen. De fractievoorzitter van de PvdA vindt dat het verdere reisdoel de verantwoordelijkheid is van de als vluchteling vermomde asielzoeker, niet van de Nederlandse overheid. Zo worden afgewezen asielzoekers gestraft voor iets waaraan ze geen schuld hebben. Toch is Melkerts interventie meer dan een verkiezingsstunt. Onder aanvoering van de VVD en Elsevier wordt het asieldebat steeds meer gevoerd in termen van een internationale beleidsconferentie. De vraag is niet of de vluchtelingen recht hebben op onderdak, of hoe vol Nederland is, maar waarom ‘wij’ het braafste jongetje van de klas zijn en de meeste asielzoekers opnemen. Het is een logica waarbij elk land gedwongen wordt om in afschrikwekkendheid op te bieden tegen het andere. Gepraat over het verbeteren van de opvang is dan achterhaald. Zolang afschrikking het enige beleidsdoel is, zal bijvoorbeeld het door GroenLinks bepleite parlementair onderzoek naar de opvang alleen verbeteringen opleveren die in feite een verharding zijn van het beleid. De beleidsconferentie kan alleen doorbroken worden door een Europese aanpak. Melkert pleit daarvoor. Zijn inschatting is dat Europese coördinatie pas tot stand komt als we in Nederland weer in de pas lopen met onze strengere buren. Dat is een heel ander standpunt dan de VVD, die de beleidsconferentie niet wil opheffen, maar winnen. Of Melkerts strategie handig is, valt te betwijfelen. Een onderhandelaar die bij voorbaat concessies doet in de hoop op inschikkelijkheid van de anderen komt meestal bedrogen uit. Maar hij heeft zonder meer gelijk dat voor een Europese aanpak een prijs moet worden betaald. Een Europees asielbeleid zal onherroepelijk harder zijn dan het huidige Nederlandse. Toch is het beter om op Europees niveau vuile handen te maken dan in heiligheid ten onder te gaan. Melkert heeft dus wel degelijk een (nog niet geslaagde) poging ondernomen om het asieldebat een andere wending te geven. Om ook in de toekomst een goed asielbeleid te kunnen voeren moet niet alleen de beleidsconferentie plaatsmaken voor een Europese aanpak, maar moet ook een integratie van vluchtelingen in de samenleving worden verbeterd. En ook dat heeft Melkert begrepen. Niet voor niets heeft hij zijn harde uitspraken gekoppeld aan de eis dat echte vluchtelingen direct toegang moeten krijgen tot werk en onderwijs. Uit angst voor een aanzuigende werking gebeurt dat nu niet, waardoor vluchtelingen verkommeren en talenten worden verspild. Het asielbeleid staat op een tweesprong. Het zal tamelijk beschaafd Europees zijn of het zal niet beschaafd zijn. Het is dan ook hypocriet te zeggen dat de asielproblematiek geen verkiezingsissue mag zijn. Integendeel. De PvdA moet in de campagne voor de Europese verkiezingen duidelijk maken dat ze de beleidsconferentie op dit terrein niet langer pikt. De PvdA dient te bepleiten dat Nederland de Europese besluitvorming op andere terreinen dwarsboomt zolang andere landen weigeren hun medeverantwoordelijkheid te nemen voor de mensen op drift.