Meer springen

Voor haar nieuwste talkshows, die momenteel wordt uitgezonden op RTL4, heeft Oprah Winfrey haar studiodecor verrijkt met een gigantisch videoscherm. Vanaf de zoveelzitsbank aan de voet van dit beeldscherm bekijkt zij samen met de gasten en het studiopubliek de beelden van buiten. Dat scherm geeft Oprah de mogelijkheid om filmpjes te laten zien van gesprekken die zij voerde in een zwaarbewaakte gevangenis. Of om te kijken hoe Amerika bezig is met Oprahs afslankprogramma. Verdubbeld, op het levensgrote scherm en in de studio, kan zij zich zo nodig tot tranen toe laten beroeren door dikke mensen die op straat Oprahs speciale snelwandelloopje uitvoeren.

Bij een wereldwijd tv-programma als dat van Oprah zie je altijd goed de wisselende trends in de verbeelding van het Echte Leven. Let maar eens op: die filmpjes op dat enorme beeldscherm zijn momenteel steevast een heel klein beetje vertraagd. Het is een nauwelijks merkbare, bijna schokkerige vertraging, die ook de synchroniteit van beeld en geluid aantast.
Dat is nou hip in televisieland. Je ziet het in Nederland veel in jongerenprogramma’s. Vooral bij de EO natuurlijk, die proberen hun oeroude boodschap altijd in zo'n hip mogelijk jasje te gieten. En bij Veronica. Bij de hitsige spelshow Vergeet je tandenborstel niet werden de beelden niet alleen miniem vertraagd, ook aan de kleuren werd een beetje gesleuteld. Die lichte vervorming moet suggereren dat de beelden onmiddellijk zijn doorgestuurd, dat de televisiekijker dus rechtstreeks in contact staat met de buitenwereld. Meestal is dat niet het geval, en als ze al ‘live’ zijn, dan hebben ze bij de EO, bij Veronica en bij Oprah Winfrey heus geld genoeg voor goede apparatuur. Voordat deze vreemde vertraging werd geïntroduceerd, gebruikten de tv-makers de documentairestijl om hetzelfde effect te bereiken. Een onrustige schoudercamera, microfoonhengels in beeld en een wisselvallige geluidskwaliteit behoren tot de trukendoos van deze reality-stijl. Tegenwoordig wordt voor deze suggestie van reality leentjebuur gespeeld bij Internet. De schokkerige vertraging is een nabootsing van het effect dat optreedt bij video-conferencing: het rechtstreekse contact in beeld en geluid, tot stand gebracht door een computer, een modem en een camera.
Fascinerend om te zien hoe de verschillende media steeds op zoek gaan naar allerlei vormen van ruis. Het begint meestal bij kunstenaars zonder geld die experimenteren met minimale middelen. Dat levert een jonge, vitale stijl op, die zich langzaam een weg baant naar de meer gevestigde vormen van zo'n medium. Een goed voorbeeld op theatergebied is de voorstelling van Ivo van Hove die afgelopen week op het Holland Festival in première ging. De allerbeste geluidsapparatuur is bij deze voorstelling ingezet om een soundtrack te verkrijgen die suggereert dat er aan alle microfoons en boxen iets mankeert.
Nieuwe media als de cd-rom zijn nog zo weinig gevestigd dat het moeilijk is om aan te geven waar het onvermogen ophoudt en de bewuste vervorming begint. Zeker in een tijdperk dat gedomineerd wordt door vertaalproblemen tussen het ene en het andere computersysteem. In het interview met beeldend kunstenaar Berend Strik op de cd-rom bij nummer twee van het nieuwe muziektijdschrift THD, maakt Strik geen halve zin af. Een klein beeldvierkant toont stills van de sprekende kunstenaar, terwijl de geluidsband hapert en verspringt. Het verbrokkelde gesprek is zo snel afgelopen dat het lijkt alsof de cd-rom er met grote sprongen doorheen is gestuiterd. Maar als iedere nieuwe poging precies dezelfde 'fouten’ toont, rijst het vermoeden dat bewerker Pieter Kers het zo heeft bedoeld. Die heeft de beelden van het interview zo zwaar vervormd dat de hele inhoud van het gesprek is weggegeten. Vergeleken bij deze geestige razendsnelle samenvatting is Oprah Winfreys wereldwijde dieetcampagne een slome bedoeling. Ook op tv mag er best wat meer worden gesprongen.