Televisie

Meer zendtijd graag

TELEVISIE Ikon en Human

Over Ikon en Human ging het hier laatst, omdat hun zendtijd beperkt wordt. Slechte zaak voor de auteursdocumentaire – documentaire met artistieke waarde waarin ‘de hand’ van de maker herkenbaar is. Uitgesproken, zo niet extreem voorbeeld van dit type is Droomrijders van Boris Gerrets (Ikon). Op en om de snelweg filmde hij, zonder journalistieke of zelfs politieke bedoeling, zonder verhaal of boodschap, met nauwelijks dialoog. Massa’s mensen onderweg, elk in eigen besloten omgeving. Gruwel en esthetiek van autobaan, tankstation, wasstraat, wegrestaurant, parkeerplaats; van licht en duister, van alle weersomstandigheden. Het is gewaagd, om niet te zeggen linke soep: zonder plot moeten beelden, geluid, ritme, sfeer het werk doen. De stoeptegel door de voorruit, het bloed in het interieur waarmee de film opent doen een verhaallijn veronderstellen. Die is er niet. Het zal veel kijkers hebben doen afhaken, maar wie zich overgaf dreef mee op Gerrets’ stroom.

Ook bijzonder: Raak me waar ik voelen kan van Simone de Vries, portret van de Amerikaanse cartoonist John Callahan (Ikon). Door een auto-ongeluk (!) zwaar gehandicapt, maar voordien al behoorlijk door het leven beschadigd, is zijn cynische, provocerende en maar al te rake blik op mens en wereld verklaarbaar. Geen groot tekenaar, alleen al door fysieke beperkingen, maar geestig en genadeloos waarnemer, wat tot zijn vreugde leidt tot woedende ingezonden brieven van vlagminnende burgers. Moeilijk mens, voor zichzelf en omgeving, en hoe ver hij de filmmaakster ook toelaat, toch uiteindelijk ongrijpbaar. Desondanks de moeite waard.

Ten slotte bij de Ikon Carnavalsvrouwen van Anne Marie Borsboom_._ Naar de vorm traditioneel: portretten van vrouwen voor wie carnaval veel betekent. Geen jonge meiden. De jongste heeft drie tienerdochters, de oudste is in de negentig. En juist dat maakt het interessant, mooi zelfs. Dat voor buitenstaanders onbegrijpelijke, zo niet deprimerende feest blijkt van grote waarde in hun levens. En de kracht is dat je, zonder verlangen zelf aan te sluiten, daar begrip voor krijgt.

Bij Human zeer aan te raden twee producties van Marjoleine Boonstra. In De stad en het verlangen: Zeven New Orleans sketches speelt het zachte geluid van boten die door de nachtelijke stad glijden een bijzondere rol. Duister en water stonden ook centraal in haar eerdere, fraaie Haven, waarin ze mensen portretteerde die ’s nachts in de Amsterdamse haven leven en werken. Nacht laat mensen melancholieker, bespiegelender, wijzer lijken – in Amsterdam-Noord en in het geteisterde New Orleans. Daar maakte Boonstra eerder al het verbluffende dubbelportret Robert en Mary, bejaarde overlevenden van Katrina, die soms om beurten, soms gelijktijdig hun leven en overleven vertellen – als in een jazzy muziekstuk. En weer vond Boonstra indrukwekkende personages, meestal in de nacht. William Faulkners teksten over die stad omramen Boonstra’s gesprekken, maar ook zonder dat is de film al poëzie. Terwijl hij tegelijk informatiever is over de stand van zaken dan het meeste wat ons nog over New Orleans bereikt.

Verrassend ten slotte haar aflevering in de reeks Profiel. Dit keer niet van een persoon maar van een beeld: De dokwerker. Het is niet anders: Kom vanavond met verhalen… en we wenen. Maar Boonstra’s korte mozaïek van beeld, geluid en verhalen trof dieper dan in tijden. Aanbevolen. Niet minder maar meer zendtijd voor Human en Ikon zou de kwaliteit van het publieke bestel verhogen.

Droomrijders, te zien op hollanddoc.nl

Raak me waar ik voelen kan, donderdag 8 februari, 22.49 uur Nederland 2
Carnavalsvrouwen, maandag 12 februari,
22.50 uur Nederland 2
De stad en het verlangen, donderdag 15 februari, 23.50 uur Nederland 2

Profiel: De dokwerker, woensdag 21 februari, 22.53 uur Nederland 2