Daniel Hecht, Poppenspel

Meester der poppen

De Amerikaanse thrillerschrijver Daniel Hecht onderzoekt in zijn nieuwe roman ‹Poppenspel› psychologische, psychiatrische, biochemische en neurologische verklaringen voor menselijk gedrag. «Het is ontluisterend als de mens slechts door biologische, hormonale en chemische processen zou worden gestuurd.»

Daniel Hecht (1950) was een gevierd gitaarspeler en componist toen psoriasis in 1986 een definitief einde maakte aan zijn carrière als uitvoerend solomusicus. Daarnaast was hij een begaafd instrumentenmaker en beeldhouwer. Perfecte controle over zijn handen was voor al die activiteiten onontbeerlijk. «De huidziekte was een dramatische wending in mijn leven», zegt Hecht. «Alles waar ik goed in was, werd mij uit handen geslagen. Als ik gitaar speelde, liet mijn huid los en de snaren sneden tot bloedens toe in mijn vingers. Naast deze fysieke beperking was ik ook muzikaal gezien op een dood spoor geraakt. Fysiek en muzikaal onbehagen dwongen mij na te denken over nieuwe mogelijkheden. Ik houd van literatuur, had eerder in mijn leven enkele korte verhalen geschreven en ik besloot te gaan schrijven.»

Hechts debuut heette Geestdrift, drie jaar later gevolgd door Moordlust. In beide boeken gaat het om de oorsprong van het kwaad. Intrigerend is vooral Moordlust, waarin de hoofdpersoon onderzoek verricht naar de biochemische verklaring van crimineel gedrag. Anders dan de doorsnee thriller vergt deze roman veel van de lezer omdat Hecht enkele wetenschappelijke theorieën in de plot verwerkt. Voor sommige critici was dat genoeg reden om Daniel Hecht de uitvinder van de wetenschapsthriller te noemen.

Daniel Hecht: «Het is ontluisterend als het waar zou zijn dat de mens slechts door biologische, hormonale en chemische processen wordt gestuurd. De composities van Mozart en de liefde voor een partner zouden slechts het resultaat zijn van biochemie. Maar ook omgekeerd zou destructief en crimineel gedrag uitsluitend het gevolg zijn van bepaalde biochemische samenstellingen. Irrelevant blijken dan alle andere, eerdere verklaringen, die hun basis vinden in de religie en in psychologische factoren als een getraumatiseerde jeugd, of juist een ‹gelukkige› jeugd. Alles in ons komt in opstand tegen een dergelijke simplificatie van het menselijk gedrag, omdat wij rationele wezens zijn die niet kunnen accepteren dat we worden teruggebracht tot processen waar we geen invloed op hebben.»

De basis voor Hechts onlangs verschenen, en meer toegankelijke, derde roman Poppenspel wordt gevormd door de neurologische experimenten die tijdens de Vietnam-oorlog werden uitgevoerd op doorgaans getraumatiseerde en laagopgeleide soldaten. Zij kregen lsd en andere middelen die betere strijders van hen moesten maken. In andere programma’s experimenteerden hersenchirurgen en neurologen met medicijnen en operaties om soldaten zodanig te conditioneren dat ze moordmachines werden. Hecht: «In de jaren tachtig voerden slachtoffers rechtszaken tegen de Amerikaanse staat waarin genoegdoening werd geëist. Zowel de aanklagers als de advocaten kregen echter geen toegang tot de medische dossiers en in eerste instantie weigerde de overheid te erkennen dat dergelijke programma’s hadden bestaan. Later beriep de overheid zich op het staatsgeheim en ten slotte is de slachtoffers een afkoopsom betaald. Tijdens het proces van de beruchte seriemoordenaar Shawcross bleek dat deze man hersenlittekens had die uitsluitend het gevolg konden zijn van chirurgisch ingrijpen. Ook tijdens die rechtszitting bleven de relevante dossiers gesloten, een typisch voorbeeld van de huichelachtige Amerikaanse politiek, die slechts uit is op het beschermen van de oligarchie. Net zoals de Cheney/Bush-doctrine natuurlijk niet is gericht op het uitbannen van het terrorisme in de wereld, maar op het beschermen van de belangen van de rijken, de industriëlen, de wapenhandelaren en de oliebazen. 11 september kwam daarbij natuurlijk als een geschenk uit de hemel.»

In Poppenspel symboliseert officier van justitie Flannery het Amerikaanse opportunisme: hij misbruikt de moorden om zijn carrière te versnellen.

Hecht: «Flannery ziet direct dat hij onheil dat van buiten komt in zijn voordeel kan gebruiken. Hij is totaal niet geïnteresseerd in de slachtoffers, en eigenlijk ook niet in het oplossen van de zaak. Het gaat hem puur om eigenbelang.»

In Poppenspel is een seriemoordenaar actief die zijn slachtoffers met draad aan een muur ophangt, een symbolische daad die ultieme macht toont. Gaandeweg blijkt de seriemoordenaar in Vietnam te zijn onderworpen aan van overheidswege gesanctioneerde gedragsconditionering. Inmiddels is hij een meesterpoppenspeler, die mensen tot moorden aanzet door ze angst- en pijnprikkels toe te dienen, medicijnen te geven en zelfs hersenimplantaten bij ze in te brengen. Hij ziet zijn daden als een vorm van protest tegen wat hem is aangedaan.

Daniel Hecht: «Dat lijkt misschien ver gezocht, maar neurologen en hersenchirurgen zijn al jaren in staat om met behulp van implantaten ratten op afstand te bedienen. Deze ratten, die zijn voorzien van een kleine videocamera en opnameapparatuur, worden als spionnen gebruikt in huizen van drugs dealers en van terrorisme verdachte personen. Dezelfde techniek kan gemakkelijk op mensen toepasbaar worden gemaakt.»

Hecht legt het verband met de schrijver, die ook een poppenspeler is en zijn personages kan sturen zoals hij wil: «Ik ben een soort god, omdat ik als schrijver mijn personages kan scheppen, maar ook vernietigen. Toch geloof ik dat personages ook een eigen leven kunnen gaan leiden tijdens het schrijfproces. Stomverbaasd ben ik soms dat in de interactie tussen de personages dingen gebeuren die eigenlijk buiten mijzelf om gaan.»

De twee hoofdpersonen van Poppenspel, rechercheur Mo Ford en psychologe Rebecca Ingalls, vormen een hecht team dat uiteindelijk achter de identiteit van de meesterpoppenspeler komt. Daarnaast vormen zij een mooi uitgebalanceerd tegenwicht van de gruwelijke misdadigers, als de verpersoonlijking van de hoop dat de mens kan liefhebben.

Daniel Hecht

Poppenspel

Uitg. Luitingh-Sijthoff, 382 blz., € 16,95