TELEVISIE

Meisjes zijn slimmer

Rauw en puur

Na psychiaters en voetbaltrainers nu strafpleiters in Coen Verbraaks Kijken in de ziel. En weer werkt de methode dankzij een begaafd interviewer die respectvol maar doortastend het achterste van de tong van gesprekspartners onderzoekt. In tweegesprekken, die in montage tot impliciete debatten tussen beroepsgenoten worden gesmeed, waarbij verschillen in ethiek, aanpak, mentaliteit, attitude zich ontvouwen. Dit elftal lijkt zo uit De wereld draait door weggelopen, want de meesten zijn infotainment-sterren - de een enthousiast, de ander met tegenzin. Dat misdaad hot is en ze scherpe denkers en debaters zijn draagt daartoe bij, maar bij Matthijs komen ze veel makkelijker weg dan bij Coen. Als een Hiddema of Moszkowicz vaststelt dat een vraag uitstekend of zelfs lastig is, heeft Verbraak zijn werk goed gedaan.
Aflevering één begint met ‘welke vraag wordt je het meest gesteld over je vak?’. Dat blijkt altijd 'hoe kun je dat nou doen?’ - namelijk: schurken verdedigen. Waarna ze in estafette die basisvraag beantwoorden. Zo wordt in steeds andere formuleringen, van Anker en Ficq tot Weski, een fundament van het rechtsstelsel benadrukt: het recht van elke verdachte op verdediging. Zonder dat zou het Kafka zijn. Van harte aanbevolen, bijvoorbeeld vanwege een citaat als: 'Mijn geweten belemmert mijn integriteit’ (Spong). Plasman suggereert dat de statistiek inzake vrouwelijke criminaliteit misleidend is: veel blijft onopgemerkt omdat vrouwen slimmer zijn. Daar valt op af te dingen, maar dat hun cijfers omhoog gaan en dat jonge vrouwen in arme wijken de weg van veel jongens volgen - diefstal, drugsklusjes, intimidatie, geweldpleging - dat staat vast.
In de eerste aflevering van Rauw en puur portretteert Mildred Roethof Ghetto Classy, vier tienervriendinnen in Amsterdams Slotermeer, die, drinkend en blowend, in onnavolgbare straattaal de oorlog verklaren aan iedereen en alles - van politie tot jeugdzorg (waar bijna al hun kennissen onder vallen), van jongens tot vaders. Die vaders zijn nauwelijks in hun leven, hebben zelden alimentatie betaald, en waren ze er wel, dan betekende dat weinig goeds. Roethof: wie in deze buurt opgroeit staat meteen met 2-0 achter. Ze heeft gelijk (al is generaliseren gevaarlijk want ook uit Slotermeer komen kinderen goed terecht) maar tegelijk behoort deze analyse tot het arsenaal van deze meiden (en jongens) zelf. Ze weten heel jong precies wie en wat er schuld heeft - van maatschappij tot door hen mishandelde leeftijdgenoot -, kennen het jargon van socioloog en hulpverlener en dat is vrijbrief om 'schijt te hebben’ aan alles. Deels krijg je het gevoel dat ze zich nog stoerder voordoen dan ze al zijn; deels houden ze veel achter; over wat ze uitvreten (al melden ze heel wat, inclusief strafblad) en over wat ze overkwam. Een criminologe noemt risicofactoren: eenoudergezin; culturele opvoedingskloof tussen ouders als pa wel in de buurt is; vroege fysieke puberteit; seksueel misbruik. Dat laatste wordt de meiden niet gevraagd, terecht, maar iets ongemakkelijks heeft de combinatie van meidenverhalen met zo'n vaststelling wel.
De verdienste van Roethof is dat ze, net als collega’s als Roy Dames en Joost van der Valk gaat waar niemand gaat, vertrouwen wint en een tip van de sluier licht. Een ongemakkelijke waarheid wordt zichtbaar waar moeders, instanties, kijkers en dus samenleving weinig raad mee weten. Afkeer en mededogen strijden om voorrang. Van het 'puur’ uit de titel valt helaas weinig te merken. Verdere afleveringen gaan ook over meisjes: slachtoffers van loverboys; verstoten Marokkaanse meisjes; bolletjessliksters.

Coen Verbraak, Kijken in de ziel: strafpleiters. Zes afleveringen op woensdagen van 3 november t/m 6 december, NTR, Nederland 2, 23.00 uur. Mildred Roethof, Rauw en puur. Vier afleveringen op zondagen van 7 t/m 28 november, NTR, Nederland 2, 16.10 uur