Film

Melodrama op de prairie

Film: ‹Open Range› van Kevin Costner; ‹Tombstone› (1993) van George Pan Cosmatos

Bange tijden bieden een vruchtbare voedingsbodem voor de populariteit van de western. In de jaren zeventig leidde de Vietnamoorlog tot revisionistische werken waarin de held zich keert tegen het uitroeien van grote groepen mensen. In de jaren na de Koude Oorlog volgden westerns waarin personages kampten met de littekens van een leven vol geweld. En nu, in de schaduw van nieuwe oorlogen, lijken de cowboys te snakken naar de eenvoud van een geïdealiseerd verleden, vol liefde en lyrische landschappen. Neem recente films als The Last Samurai en Cold Mountain, waarin de helden zich tegen oorlog keren. De beste van de nieuwe golf cowboyfilms is Open Range, een degelijke, melodramatische western die herinnert aan het werk van de Texaanse schrijver Larry McMurtry en aan Louis L’Amour, de meester van de op de prairie gesitueerde kasteelroman.

Helemaal eerlijk is het niet om deze twee auteurs in dezelfde adem te noemen. McMurtry is een intellectueel die regelmatig schrijft voor The New York Review of Books en die een Pulitzerprijs heeft gewonnen voor zijn Lonesome Dove-epos. L’Amour daarentegen is een pulpschrijver met een vaste formule. Weeft McMurtry existentiële angst in zijn karakters, L’Amours helden zijn eendimensionale types die volledig afhankelijk zijn van de actie in het verhaal. Dat gaat min of meer zo: een eenzame cowboy sluit zich aan bij een boerderij waarvan de eigenaar óf een engerd is óf wordt belegerd door een engerd die het land of het vee of allebei van de eerste eigenaar wil afpakken. Onvermijdelijke ingrediënten zijn een wijze man die de held van raad bedient en een prostituee met een hart van goud. Of een boerendochter en een eenzame onderwijzeres.

Maar bij beide schrijvers is het lyrische van het oude Wilde Westen aanwezig. Dat tekent ook Open Range. Kevin Costner speelt een professionele moordenaar die zijn diensten tijdens de burgeroorlog had verkocht aan het Zuiden. Samen met zijn vriend en mentor Boss (Robert Duvall) trekt hij nu het land door met een kudde vee. In een dorp stuiten ze op verzet van de plaatselijke bewoners, aangevoerd door de engerd Baxter (Michael Gambon). Ondertussen wordt de held verliefd op de zuster van de dorpsarts, Sue (Anette Bening).

De climax in Open Range is een prachtig gechoreografeerde schietpartij die doet denken aan een andere meesterlijk geënsceneerde gunfight, namelijk die in Tombstone, een ondergewaardeerde vertelling uit 1993 van de Wyatt Earp/Doc Holliday-legende, die nu op dvd verschijnt. In beide films zijn de cowboys geen keiharde kerels, maar bloedmooie mannen. Ze doen alles om te overleven omdat ze verliefd zijn. In Tombstone valt Wyatt (Kurt Russell) voor een zwoele kroegzangeres (Dana Delaney). En in Open Range is Charley verloren vanaf het moment dat hij voor het eerst in de ogen van Sue kijkt.

Politiek en ideologie zijn in beide werken ondergeschikt aan het melodrama van de prairie. Dat is een verademing in het huidige klimaat van angst. De western in zijn puurste vorm is een spannend lofdicht over helden die leefden op het breukvlak tussen mythe en werkelijkheid. Larry McMurtry stelt in een essaybundel: «Het oude Westen is een plaats die gestalte krijgt in de verbeelding. Het resultaat is nooit helemaal geloofwaardig, hoewel het bestaan ervan niet valt te ontkennen.»

Open Range is vanaf 3 juni te zien in de bioscoop

Tombstone is vanaf 25 mei te koop op dvd