Inleiding

Memento mori

Zoals je al vroeg leert van Hollywood-films dat seks altijd gepaard hoort te gaan met een scheurende saxofoon, dat horrormomenten bestaan bij de gratie van één manisch herhaalde noot op een valse viool, zo leer je dat de dood een eigen geluid heeft.

In een van zijn betere non-fictiestukken trekt de grote Amerikaanse journalist Norman Mailer (1923-2007), we spreken 1954, op de Dag van de Doden Mexico in. Op zoek naar dat geluid. In Mexico zijn de doden altijd aanwezig, schrijft hij met de bombast die we van hem kennen, je kunt de geur van hun botten ruiken in de droge wind. Maar meer nog dan een geur heeft de dood ook een geluid, en je hoort het in het ‘wild hour’, het uur voordat de stierengevechten beginnen, en van het geluid worden de Mexicanen uitzinnig – ‘Every Mexican is gloomy until the instant he becomes happy, and then he is a maniac.’

In het wilde uur gaat iedereen de straat op, de boeren, de toeristen, de fans, de zakkenrollers, en vult de stad zich met het geluid van violen, trompetten en gitaren in de handen van mariachi die vaak net zo dronken zijn als het publiek waar ze voor spelen. Maar hoe slechter ze spelen, hoe beter ze klinken. Hoe opzwepender. En dan, op het moment dat het stierenvechten begint, vallen ze stil. Dat is voor Mailer het magische moment, het moment waar de chaotische muziek zwijgt, waar het leven terugschrikt voor de dood.

Wat volgt is een verhandeling van El Loco, zoals de bijnaam is van de torero Amado Ramiréz, een novillo, een beginnende stierenvechter die zijn bijnaam waarmaakt door stupide dingen af te wisselen met de meest prachtige. Het stuk, Hommage to El Loco, wordt door letterkundigen nogal eens aangehaald omdat het bijna opgevat kan worden als een hommage aan Mailer zelf, die evenveel geweldige boeken schreef als prut.

De laatste aflevering van de aaa-serie van dit seizoen heeft als thema ‘Memento mori’, en onderzoekt de verbeelding van de dood in kunst: de muziek die erbij hoort, bij het sterfmoment, bij de rouw, bij het herinneren van de overledene. Voor componisten als Zimmermann en Berg was het een grote inspiratiebron, voor schrijvers, voor theater- en filmmakers is het vaak de clou waar ze naartoe werken; het ligt altijd op de loer.


AAA Festival

Het AAA Festival is een samenwerking van het Koninklijk Concertgebouworkest met andere Amsterdamse instellingen rond eigentijdse kunst en muziek. AAA wil verrassende bruggen slaan tussen eigentijdse muziek en andere kunst­disciplines, tussen kunstenaars, publiek en de actualiteit in het maatschappelijk debat. Zes keer per jaar worden concerten gegeven rond een bepaald thema. Elke AAA bestaat uit een concert door het Koninklijk Concertgebouw­orkest, concerten en/of films op diverse locaties, een lezing in SPUI25, een vrijdagmiddagprogramma met beeldende kunst, muziek en debat en een afsluitende Late Night.

In samenwerking met: De Brakke Grond, deBuren, De Groene Amsterdammer, De IJ-Salon, Entrée, EYE, Frascati, Het Concertgebouw, Holland Festival, Koninklijk ­Concertgebouworkest, NIMK, Muziekgebouw aan ’t IJ, SPUI25, Stadsschouwburg, Stedelijk Museum.


Memento mori

‘Vergeet niet dat u sterfelijk bent’ – niet toevallig is de spreuk ‘memento mori’ gevonden op Romeinse zilveren drink­bekers. De Romeinen vierden het leven, en de dood hoorde daarbij. In veel culturen vereert men de dood als een onvervreemdbaar onderdeel van het leven. Maar hoe is dat bij ons? Moffelen wij de dood weg? Het AAA Festival Muziek en Kunst belicht de rol van de dood in onze wereld, en dat leidt zeker niet alleen tot zwaarmoedigheid.

De Zwitserse hoboïst, componist en dirigent Heinz Holliger keert na tien jaar terug bij het Koninklijk Concertgebouworkest. Van Holliger zelf klinken twee bewerkingen van late pianowerken van de – door de dood geobsedeerde – Franz Liszt, en de Nederlandse première van Ardeur Noire, naar een laat pianowerk van Claude Debussy. Alban Bergs Vioolconcert, een expressief in memoriam voor een jong gestorven meisje, is zijn laatste voltooide compositie. Bernd Aloïs Zimmermann verwerkte in zijn balletmuziek Alagoana een Braziliaanse indianenmythe: man en vrouw waren eerst onsterfelijk, maar met de liefde kwam ook de dood.


aaafestival.nl

Het AAA Festival wordt vanaf seizoen 2012-2013 mede mogelijk gemaakt door Stichting Ammodo en de Stichting Donateurs Koninklijk ­Concertgebouworkest.