TELEVISIE

Menselijk gekrioel

Postmoderne hutspot

Twee totaal verschillende NTR-documentaires over uitersten van het sociale spectrum: Turks-Nederlandse vrouwen en de cultureel-politieke elite. Toch hebben ze met elkaar van doen. Eerst die elite. Kamerleden gaan in 2009 op werkbezoek in Arnhem waar het Nationaal Historisch Museum moet verrijzen. Eerst naar het bos bij het Openluchtmuseum, de oorspronkelijk aangewezen plek; dan naar de locatie die Erik Schilp en Valentijn Byvanck, de NHM-directeuren, beogen. Die wilden eigenlijk in Arnhem niet dood gevonden worden; nu desnoods, maar dan bij de rivier en niet naast folklore. Als burgemeester Krikke rept van een pendelbus tussen de musea is duidelijk dat de ruimtelijke afstand tussen de plekken minuscuul is vergeleken bij de lichtjaren die hen scheiden in filosofie, cultuur, ambitie; en dat van ‘synergie’ niets is terechtgekomen. Filmer Michiel van Erp is het project ergens onderweg gaan volgen, weinig vermoedend dat zijn film het enig tastbaar overblijfsel zou worden. Hij reconstrueert middels fragmenten uit journaals en actualiteitenrubrieken de nog optimistische beginfase van wat een lijdensweg werd; om ons daarna mee te nemen in NHM-overleggen die steeds minder met de inhoud en steeds meer met tactiek, strategie, politiek en uiteindelijk overleving van doen hebben. Via de 'postmoderne’ hemelbestormers ontmoeten we soms ook hun tegenstrevers die daarnaast incidenteel geïnterviewd worden. Schilp is protagonist maar niet automatisch degeen die gelijk heeft: de spiedende erpiaanse blik en vraagstelling treft alle menselijk gekrioel, zelfrechtvaardiging en verraad.
Kort na het bezoek is er openbaar Kameroverleg met de minister over de museumplek. De directeuren nemen gespannen maar hoopvol plaats in de publieke ruimte. Met haast verliefde mimiek en gestiek begroeten ze locatiemedestander Plasterk achter de tafel, dolblij als die reageert. Maar vergist de kijker zich als hij denkt te zien dat Excellenties blik iets schichtigs verraadt? Want Plasterk gaat daar, als niet alleen vijand (CDA, D66, PVV, SP) maar ook vriend over hem heen vallen, bakzeil halen. Aukje van Roessel sprak destijds in De Groene van 'geklungel en het ontbreken van een politieke antenne’. Plasterk klaagt later dat hij geen toegang kreeg tot Balkenende, en Wellink, toezichthouder van het Openluchtmuseum, wél. Zuchtend zit het directieduo na afloop in de auto, hun vernietigende evaluatie van de bijeenkomst zonder twijfel nog ingehouden vanwege de filmploeg.
In de loop van de documentaire verliest Schilps stem kracht en levendigheid: hier wordt iemand uitgehold. Voor de mislukking mogen talloze verklaringen zijn (Marijnissens rol lijkt ook niet al te fris), hybris speelt mede een rol. Wat hebben Turkse vrouwen hiermee van doen? Hun komst en/of die van hun ouders schiep mede dat eigenaardige klimaat waarin het land zich ging afvragen wie en wat het eigenlijk was of wilde zijn. En dus waar het vandaan kwam. Met als een van de elixers: Huis van de Geschiedenis.
Dat Huis zal de vrouwen in Hier woon ik, daar leef ik worst wezen maar ook zij worstelen met identiteit. Arzu, in Nederland getogen, runt al jaren een reisbureau in Turkije. Ze wordt gemasseerd door een vrouw die ook Nederlands blijkt te spreken. Lachend hebben ze het over gemis van drop, kaas, stroopwafels. Masseuse: 'Ik mis Nederland niet; daar voelde ik me altijd een adoptiekind; hier heb ik het recht over straat te lopen.’ Arzu: 'Dat adoptiegevoel heb ik juist hier.’ Masseuse: 'Migratie betekent altijd dat je, (snik in de stem) Jezus Christus, ontworteld bent.’ Prachtscène vlak voor het einde waarin een bijpersonage de hele materie samenvat.

Michiel van Erp, Postmoderne hutspot: Opkomst en ondergang van het Nationaal Historisch Museum, NTR, Het uur van de wolf, dinsdag 24 januari, Nederland 2, 23.00 uur. Fatima Jebli-Ouazzani, Hier woon ik, daar leef ik, NTR, donderdag 26 januari, Nederland 2, 22.55 uur