Opheffer

Mensen met een reli-plekje

Op de universiteiten in Duitsland raakte men in de jaren twintig niet uitgepraat over het darwinisme. The survival of the fittest. Of, ook zo’n aardige uitspraak die aan Darwin wordt toegeschreven: «Bij rasvermenging komen de zwakste eigenschappen bovendrijven.» Een mooie uit

spraak. De beide Reves gebruikten hem wel eens. (Beiden trouwens tegen mij, in dezelfde context. Op het moment dat ze zagen dat ik een kleurtje had, zeiden ze: «Je weet toch dat bij rasvermenging de slechtste eigenschappen komen bovendrijven?»)

In de prachtfilm Der Untergang zie je dat Hitler nog even refereert aan die rasvermenging. Hij wil alleen sterke mensen, een sterk volk, dus geen rasvermenging. Zwakheid duldt hij niet. Wie zwak is moet dood, «net als in de dierenwereld». Voor wie zwak is hoef je geen verantwoordelijkheid te nemen. Sterker: kún je geen verantwoordelijkheid nemen. De nationaal-socialistische denkers deden deze uitspraak met Darwin in de hand.

Achteraf zou je dus kunnen zeggen dat het darwinisme gevaarlijk is; het rechtvaardigt het nationaal-socialisme. Onzin natuurlijk, maar zo werd in de jaren vijftig nog gedacht. Vooral in de kring der gelovigen. Maria van der Hoeven, minister van Onderwijs, is zo’n gelovige. Ze vindt het allemaal maar eng, dat darwinisme, want stel je voor. Straks heeft Darwin gelijk en kun je als gezond denkend mens eigenlijk niet meer in God geloven.

Onlangs zag ik een televisieprogramma met de befaamde Amerikaanse neuroloog Ramachandran. Hij is onder meer bekend van het onderzoek naar fantoompijnen. Ramachandran ontdekte in de hersens een plek die, eenmaal geprikkeld, onmiddellijk leidt tot gevoelens van grote religiositeit. De één voelt God in zijn nabijheid, de ander hoort engelen zingen, weer een ander wordt bevangen door een wit licht, het is allemaal even heilig en mooi. Maar wel een gewone plek in de hersens. «Door God aan ons gegeven», zeiden de gelovigen. «Gewoon een plek», zeiden de anderen. Maar toen moest er een darwinistische verklaring komen en er waren er meteen twee.

Verklaring 1: apen hebben al een top- bottom-structuur, dus hebben wij dat ook geadapteerd. Het bood ons een voordeel.

Verklaring 2: ergens in de evolutie was het noodzakelijk om een autoriteit te erkennen want een groep kan gezamenlijk meer doen dan het individu.

Ikzelf, die niet gelooft in een macht buiten de mens om, zou wel eens willen weten of ik ook zo’n plek bezit. Als ik zo’n plek niet heb, zou je dat ook via Darwin kunnen verklaren door te beweren: ergens in de evolutie was het noodzakelijk om je als individu te gedragen, om je ongebonden te voelen, want alleen kon je makkelijker je eten vinden dan met een groep.

Ik weet bijna zeker, zonder wetenschappelijk onderzoek, dat er mensen zijn die zo’n plek niet bezitten. Zoals ik ook zeker weet dat bijzonder veel mensen zo’n merkwaardig hersenspinsel wel hebben.

Ik wantrouw eigelijk mensen met zo’n reli-spot. Laatst nog. Ik zat te internetten en las ergens dat onze staatssecretaris voor de Media, mevrouw Medy van der Laan, eigenlijk een Rozekruiser is. O jee, dacht ik, maar ik zei het niet want ik ben niet gewend om openlijk te discrimineren. Toen ik doorklikte stuitte ik op een bericht van het afgelopen jaar over de kunsten in Nederland. Medy van der Laan vond namelijk dat er negentien miljoen bezuinigd moest worden, en dat was gebeurd en daarom bestaat een aantal toneelgezelschappen en orkesten nu niet meer. Die brachten niks op, zogezegd. En het was allemaal eerlijk gegaan, via de Kunstraad. Zal wel, dacht ik. Tot ik in april op een bericht stuitte dat de overheid, lees Medy van der Laan, voor 9,4 miljoen euro de Bibliotheca Philosofica Hermetica, ofwel de Ritman-collectie, heeft gekocht. Mooi natuurlijk van Medy dat ze de helft van het bezuinigde geld heeft gebruikt voor het redden van een bibliotheek. Maar het is wel een hocus-pocusbibliotheek, niets mis mee overigens, maar voor de goede orde: met de duurste en belangrijkste boeken op het gebied van de Roze kruisers. Medy heeft als het ware de bibliotheek van haar eigen geloofje gekocht.

Vroeger dacht ik niet in complotten, maar tegenwoordig ben ik erg geneigd om complotten te geloven, zeker als er D66’ers bij betrokken zijn. Survival of the fittest. En bij rasvermenging komen de zwakste eigenschappen bovendrijven.

Medy heeft vast ook zo’n plekje in haar hersens. Omdat het hier boeken betreft waarin, zo lees ik, «Geheime kennis» staat, zul je mij er niet over horen. Maar je vraagt je toch af, ook bij zo’n Maria van der Hoeven: hoe eng zijn deze politici? Nu gaat het om een Rozekruiser en een keurige, ongelooflijk naïeve, wat domme katholieke schooljuffrouw die per ongeluk minister is geworden in een kabinet dat voor het overgrote deel bestaat uit brillende protestanten, billenknijpende koorknapen en fatterige fretten. Maar straks?

Ik heb het gevoel dat er steeds minder mensen worden geboren zonder zo’n reli-plekje; eerder zie je die merkwaardige kankergezwellen in de hersenpan onstuitbaar groeien. In het Vondelpark ben ik het al gewoon gaan vinden dat dames van middelbare leeftijd tegen een boom praten terwijl ze die omhelzen.

Als God heel duur zou zijn, zou dit kabinet Hem waarschijnlijk hebben gekocht, nadat we ons wezenloos hadden bezuinigd. En Hij zou natuurlijk zwijgen, omdat Hij er niet zou zijn.