Mensen zijn onhandig, lomp en onsmakelijk

ALISON ESPACH, THE ADULTS, Gebonden, € 22,95

‘Vaders waren mannen die gewoon probeerden ons te begrijpen, terwijl moeders vrouwen waren die ons wilden veranderen’, zegt Emily Vidal in Alison Espachs debuutroman The Adults, in een van haar vele pogingen de menselijke soort te categoriseren. Hier is er nog een: 'Children, it seemed, were creatures of favorites’ - wezens met lievelingskleuren en lievelingssmaken en lievelingsdieren. En: 'Volwassenen… waren niet van de dramatische gebaren. Wanneer ze het ergens mee eens waren, gaven ze een kalm knikje, en wanneer ze iets wilden, gaven ze een kalm knikje, en wanneer ze ergens door van streek waren, gaven ze een kalm knikje en verplaatsten vervolgens hun gewicht om een significante verandering van houding aan te geven.’

Categorisatie is, paradoxaal genoeg, tegelijkertijd onmogelijk en noodzakelijk, zowel een teken van machteloosheid als een wrede daad. Wie orde schept doet de werkelijkheid geweld aan: knipt op plaatsen waar het pijn doet, wringt de uitgeknipte stukken in hokjes die niet passen, reduceert wat overblijft tot omschrijvingen die te generiek en te simplistisch zijn. Op Webb High, Emily’s middelbare school, zijn de leerlingen onbarmhartig onderverdeeld in slechts twee categorieën: 'neukbaar’ en 'onneukbaar’. Onmogelijk maar noodzakelijk: ruim tweeduizend scholieren telt de school, en 'de enige manier om te overleven was om iedereen in hokjes te stoppen, zodat je vijf mensen als één kon behandelen, vierhonderd als twee. Op die manier had je het idee dat je iedereen kende, zonder dat je ze echt hoefde te leren kennen.’

We ontmoeten Emily op een zomeravond in de jaren negentig, wanneer ze veertien is, haar vader vijftig wordt, en haar moeder een tuinfeest heeft georganiseerd in hun welgestelde suburb in Connecticut. Ze heeft een vlijmscherp observatievermogen, is overgevoelig als Holden Caulfield, en jongvolwassen als Lolita - en classificatie is haar poging greep op de werkelijkheid te krijgen. Die poging mislukt voortdurend: in The Adults zijn kinderen wreed, volwassenen kinderachtig, en is iedereen even destructief. Emily zwemt in vergiftigd zeewater; haar vader houdt er een affaire met de buurvrouw op na; de buurman pleegt zelfmoord. Op Webb High snijdt de ene klasgenoot de andere de neus af; Mr Basketball, de nieuwe docent Engels, begint een verhouding met Emily. Mensen zijn onhandig, lomp, en onsmakelijk, en niemand weet hoe zich te gedragen: 'It was all so disappointing’, denkt Emily - en geef haar eens ongelijk.

Teleurstelling is het prerogatief van de veertienjarige, maar bij Emily, die we ook op 22- en 26-jarige leeftijd treffen, is de conditie permanent. De scheiding van haar ouders en de knipperlichtrelatie met Mr Basketball zijn de belangrijkste verhaallijnen, maar bovenal is The Adults een coming of age-roman waarin de hoofdpersoon als kind niet weet hoe ze kind moet zijn, en als volwassene het niet voor elkaar krijgt volwassen te zijn. Het is daarmee ook een commentaar op het fictieve onderscheid tussen die twee categorieën, 'kind’ en 'volwassene’ - en op de tragedie van categorisatie in het algemeen.

Het is een mooi thema dat, helaas, maar half uit de verf komt. De belangrijkste oorzaak is Emily zelf: ze is onevenwichtig, en als lezer verlies je regelmatig de greep op haar. Sterke observaties, zoals die over kinderen en lievelingskleuren, worden afgewisseld met karikaturale scènes als de nose job in het klaslokaal. Op een hartbrekende beschouwing over het ouder wordende lijf van Emily’s vader volgt een clichématige scène waarin ze een klap van haar moeder krijgt: 'Het ergste was, dat het zo goed voelde. Mijn moeder raakte me aan, en dat had ik al lang niet meer gevoeld.’ Of neem een seksscène met Mr Basketball: 'He kissed my neck with his mouth’, lezen we - waarmee anders, in vredesnaam?

Een milde lezing zou die onevenwichtigheden toeschrijven aan een geval van vorm-volgt-inhoud: wankele personages wonen in wankele romans. Maar daarvoor zijn de uitschietingen te storend, de keuzes te onnavolgbaar. Zo is de Emily van 26 interieurontwerpster van beroep - niet erg geloofwaardig voor iemand die zo spaarzaam met omschrijvingen omgaat dat vrouwen 'rood haar hebben’ of 'slank’ zijn, en huizen slechts als 'groot’ worden neergezet. Iemand die zoals Emily voortdurend in een existentiële crisis verkeert en die zich hoofdzakelijk toelegt op het in kaart brengen van de menselijke soort moet antropoloog, socioloog of politicus worden - of depressief. Maar interieurontwerpster?

Misschien wil Espach suggereren dat ons idee van een kenbare werkelijkheid waarin gevolgen altijd logisch uit oorzaken voortkomen een fictie is. Misschien wil ze zeggen dat mensen soms briljant zijn en soms banaal, en dat ze soms dingen doen die ze zelf niet eens begrijpen. Allemaal legitiem, maar als schrijver moet je wél begrijpen waarom je personages dingen doen, en moet je, zelfs wanneer je over controleverlies en inconsistentie schrijft, consistent en in control zijn. Want nu raak je steeds wanneer The Adults uit de bocht vliegt ook als lezer tijdelijk ontspoord. Dat leidt af van de mooie, deprimerende thematiek - ons permanente falen, de wreedheid van opgroeien, de farce van volwassenheid. Het maakt The Adults als de lul van Mr Basketball, die op een gegeven moment niet meer helemaal stijf wil worden: prikkelend en opwindend - maar uiteindelijk, all so disappointing.