Merkel raakt verstrikt in de val van een tv-hofnar

Berlijn – ‘Saboteur in de machinekamer’, zo typeert weekkrant Die Zeit Jan Böhmermann, de 35-jarige komiek die Duitsland al bijna twee weken gevangen houdt in een ongemakkelijk debat over de grenzen van persvrijheid en satire en de chantabele positie van bondskanselier Merkel.

Twistappel is de laatste editie van Böhmermanns satirische tv-programma Neo Magazine Royale, uitgezonden door de brave familiezender zdf. Daarin las de cabaretier het in Duitsland intussen beruchte ‘lastergedicht’ voor. Aanleiding: protest van de Turkse regering tegen een nogal onschuldig liedje waarin komieken van een Duitse regionale omroep president Erdogan op de hak hadden genomen.

Böhmermann reageerde met de aankondiging dat hij de Turkse leider met een praktisch voorbeeld zou bijbrengen wat in Duitsland onder de vrijheid van kunst valt en wat niet. Er volgde een van racistische clichés doordrenkt gedicht waarin hij Erdogan uitmaakt voor geitenneuker, domme zeug en wat al dies meer zij, nadrukkelijk begeleid door de disclaimer dat ‘dit dus niet mag’. Als sabotage Böhmermanns doel was, dan is de komiek meesterlijk in zijn opzet geslaagd. De zdf haalde de uitzending van zijn website omdat ze niet voldeed aan ‘de kwaliteitseisen’ van de omroep. Merkel, op Erdogan aangewezen voor het succes van haar vluchtelingenpolitiek, liet Erdogan besmuikt weten Böhmermanns optreden ‘bewust kwetsend’ te vinden. De Duitse justitie onderzoekt na een verzoek uit Ankara of de komiek kan worden vervolgd vanwege ‘belediging van een buitenlands staatshoofd’. Böhmermann houdt zich stil sinds hij de bananenschil op straat gooide waarover iedereen, inclusief mogelijk hijzelf in het geval van een veroordeling, dreigt uit te glijden.

De affaire past naadloos in zijn oeuvre. Sabotage is sinds jaren Böhmermanns handelsmerk en verwarring zijn wapen, een vaak bijtende stijl van satire die iedereen op de korrel neemt en die vooral oudere Duitsers niet gewend zijn. Vorig voorjaar bereikte hij zijn voorlopige hoogtepunt, nadat in een landelijke talkshow uitgebreid was gediscussieerd over een foto waarop de Griekse minister van Financiën Varoufakis letterlijk zijn middelvinger opsteekt ‘naar Duitsland’. De komiek mengde zich later in het debat met de claim de foto te hebben gemanipuleerd, wat vervolgens door de zdf weer werd weggezet als satire. Niemand begreep nog hoe het zat. En terwijl Griekenland dreigde failliet te gaan, discussieerde Duitsland over een foto.