Merkel wacht af

De Europese magie van president Emmanuel Macron heeft een houdbaarheidsdatum. Op een gegeven moment zullen er daden moeten volgen. Macron weet dat, maar hij kan weinig, want hij is afhankelijk van Angela Merkel. De feiten zijn niet geruststellend voor Macron. Merkel deed de laatste jaren net genoeg om de belofte van Frans-Duits leiderschap levend te houden, maar meer ook niet.

Zowel voor hyperpresident Nicolas Sarkozy als voor monsieur normal François Hollande bleek de samenwerking met Merkel een liaison dangereuse die hen sloopte. Volgens klassiek recept probeerden Sarkozy en Hollande de problemen van de Franse economie op te lossen door deze te europeaniseren, en zo de kracht van Duitsland aan te wenden voor het optillen van Frankrijk. Het lukte hen onvoldoende.

Beiden ijverden voor meer geld en democratische slagkracht voor de eurozone en de eurogroep. Macron noemt dit nu een Europese minister van Financiën en een eurozoneparlement, maar verder is er weinig verschil. Vanuit Frans perspectief ligt deze focus voor de hand. De eurozone is immers het ‘kleine Europa’ waar het soortelijk gewicht van Frankrijk maximaal is (zonder lastige Britten, Scandinaviërs en Oost-Europeanen, maar met traditionele Franse partners uit mediterraan Europa).

Vooral Sarkozy sloofde zich uit voor Merkel. Toen Carla Bruni beviel van hun liefdesbaby was Sarko in Berlijn. Merkel incasseerde deze hofmakerij beleefd, maar snoeide tegelijkertijd elke Europese ambitie van Sarko stevig terug. Zo haalde ze het IMF erbij in de Griekse crisis, een gruwel voor Parijs. Maar aan een Europees Monetair Fonds (EMF), wat Sarkozy wilde, was Merkel nog lang niet toe. Uiteindelijk werd onder Merkels auspiciën veel van de politieke verantwoordelijkheid voor de redding van de euro voorlopig afgeschoven op de (ongekozen) bestuurders van de ECB.

En nu is er dus de lyricus Macron. Merkel blijft onveranderd afwachtend. Zo verlegt zij de druk naar Parijs. Macron zag zich al genoodzaakt zijn wervelende Sorbonne-speech over de toekomst van Europa (26 september) vooraf af te stemmen met Merkel, zoals hij liet weten via Der Spiegel. En ja, ze had wat wijzigingen gesuggereerd, en ja, die waren ook doorgevoerd. Zou dat de reden zijn geweest dat Macrons Europa-speech uitmondde in een mer à boire, vol oude en nieuwe visie; soms charmant, dan weer onwaarschijnlijk, maar vooral gespeend van het ronkend aangekondigde concrete plan voor Europa?

Macrons flirts met Berlijn halen weinig uit

Ondertussen gebeurt het echte werk achter de schermen. Het is dit spel dat Merkels aandacht heeft – dat is de constante in de euroredding, zoals deze sinds 2010 vorm krijgt. Het drijft niet alleen Franse prinsen tot wanhoop.

Ook de prima donna van de Duitse sociologie, en gekend Europäer, Jürgen Habermas, kan er slecht tegen. Habermas voert de laatste weken een zoveelste campagne tegen de Duitse politiek van Europese terughoudendheid, die Berlijn nu weer verkiest in reactie op wat Habermas Macrons ‘zukunftsweisenden Initiative’ noemt. Habermas is in de ban van Macron. Merkel zwijgt.

Intussen voltrekt de verbouwing van de eurozone zich op veilige afstand van de media, in Luxemburg. Daar huist het euronoodfonds, het European Stability Mechanism (ESM), de financial backstop die ontbrak in het Verdrag van Maastricht. De ervaren Duitse econoom en EMU-bouwer Klaus Regling zwaait er de scepter sinds 2013, toen eigenlijk niemand voor deze baan te porren viel.

Onverdroten werkt Regling aan structurele hervormingen in de eurolidstaten, en verfijning van de macro-economische coördinatie en financiële prudentie in de eurozone. Veel werkt al, veel ook niet. Maar de resultaten van Regling geven het ESM de reputatie van degelijkheid die nodig is voor een volgende stap: omvorming van het ESM tot EMF.

Een EMF zou een (met Duits geld gevulde) portefeuille kunnen bieden aan een soort eurominister van Financiën, maar tegelijkertijd ook transfers kunnen begrenzen (via de omvang van het fonds en de criteria voor aanwending ervan). Als de nieuwe regering-Merkel zit, kan Frankrijk een EMF krijgen. Maar dat is wel een sober EMF, neergezet door Regling. Het is ook een EMF dat alle andere euroambities van Macron zal eclipseren. Dat is een zware dobber voor de Europese magie van Macron.

De Europese En Marche! die Macron zegt te ambiëren vergt, kortom, meer finesse en durf in zijn flirts met Berlijn. Echte verandering is iets anders dan onweerstaanbaar onderhandelen voor meer macht en geld.