Mertens en eichmann

De handel en wandel van Anthony Mertens (Brugge) heeft nogal wat verwarring veroorzaakt in het leven van Anthony Mertens (Amsterdam) en omdat er blijkens de overlijdensadvertentie nog een derde Anthony Mertens (Tervuren) bestaat, is Anthony Mertens (Amsterdam) voorlopig nog niet van het gelazer af.

Hij was een buitengewoon interessante - en geheimzinnige - man. Vijftien jaar geleden ontving hij mij in dezelfde keuken waar hij daags tevoren met Marguerite Yourcenar een tartaartje had gegeten. Dat interesseerde mij minder dan zijn relatie met Willem Sassen, de oud-SS'er die hij via ingewikkelde omwegen naar Argentinie had geholpen, waar Sassen later de memoires van Adolf Eichmann zou redigeren. Het was van de zijde van Mertens een Kavaliersdelikt. Sassen had immers in de oorlog ten gunste van de broer van Mertens’ verloofde Valerie bij zijn nazibazen geintervenieerd. Dus hielp Mertens na de oorlog Sassen. Mertens kreeg er vier maanden gevangenisstraf voor.
Mertens was toen redactiesecretaris van De Linie, het ultrarechtse jezuietenblad op de Rozengracht, in die tijd de publicitaire uitvalshaven van zowel zwartrokken als Zwart Fronters. Toen hoofdredacteur J. H. C. Creygthon S. J. wat lectuur verzamelde voor zijn jaarlijkse retraite, leende Valerie Mertens hem haar exemplaar van Bertus Aafjes’ Voetreis naar Rome. De pater merkte dat de dichter zich aan de boorden van de Tiber had bezondigd aan ‘een nacht van wat men heden ten dage liefde durft te noemen met een meisje dat hij de volgende dag weer verlaat’. Hij stelde dit aan de kaak onder de kop: 'Vastberaden Verzet Tegen De Propagandisten Van Zonde En Heidendom, Ook Al Dichten Zij Zo Fraai Als Bertus Aafjes.’
Een reactionairder blad heeft het naoorlogse Nederland niet gekend. Niettemin, Mertens, met zijn Zwart-Frontverleden, had in de oorlog Britse piloten gesmokkeld en tussen de bedrijven door redde hij Mathieu Smedts, de latere hoofdredacteur van Vrij Nederland, van het vuurpeloton. Hij moge hand- en spandiensten hebben verleend aan voornoemde Eichmann-secondant Sassen, tegelijkertijd was hij een der eersten die opriep Eichmann op te sporen. Ik heb een papiertje in mijn bezit met de intrigerende handgeschreven tekst: 'Adolf Eichmann, SS-Judenreferent RSHA-Hauptverantwortlicher, thans adviseur Grootmufti, ziel haatcampagne Arabische liga tegen Israel - naar Moskou?’ Hij viel er zijn collega-journalisten in het cafe tot vervelens toe mee lastig, totdat de internationale pers uiteindelijk meldde dat Eichmann door een Israelische Sonderkommando naar Jeruzalem was ontvoerd. 'Eichmann!’ riep Elsevier-redacteur Pierre Huyskens boven het glas. 'Verdomme, dat is die vent waar Mertens altijd zo over zit te ouwehoeren!’
Even later streek Mertens in Belgie neer. Eerst als uitgever. Toen als cultuurredacteur van De Standaard. Vervolgens als hoofdredacteur van het pro-Zuidafrikaanse magazine To the Point, want zijn politieke overtuigingen waren nog steeds verre van verheffend.
Na de koffie, tijdens onze gezamenlijke namiddag in Brugge, wandelden wij de tuin in waar zijn 'boekenhuisje’ stond, met een privebibliotheek die mij met stomheid sloeg. Daar heeft Mertens bijna een week opgebaard gelegen alvorens te Oostkerke ter aarde te worden besteld.