Met de mode mee

Jason Goodwin
De brand van Istanbul
Uit het Engels (The Janissary Tree) vertaald door Nina van Rossem. De Bezige Bij, 396 blz., e 19,90

Een eunuch als speurder, pikant, te meer daar hij in die hoedanigheid ook nog toegang heeft tot de harem in het Topkapi-paleis. Over het feit dat de eunuch Yashim, hoogste officier van de inlichtingendienst, nog wel degelijk zijn mannetje staat, kan de jonge vrouw van de Russische ambassadeur meepraten; voor de schrijver is het gefundenes Fressen, zoals wel meer in het Istanbul van 1836. In dat jaar is het tien jaar geleden dat de janitsaren massaal werden afgeslacht door de Nieuwe Garde, waarmee een einde kwam aan het keurkorps, aanvankelijk gerekruteerd uit christenjongens en nadien een met het soefisme flirtende loge. Nu Sultan Mahmut II op het punt staat een keizerlijk edict uit te vaardigen, dreigt er een opstand van de misschien nog wel vijftigduizend janitsaren. Zij zinnen op wraak en willen de moderne geest die uit Europa overwaait uitdrijven. Daartoe zal Istanbul in brand opgaan. Het ene na het andere militairenlijk wordt gevonden, gekookt of als siskebab geroosterd – mooi spul voor een verteller, en spanning omdat het vierde lijk nog gevonden moet worden voordat de opstand uitbreekt.

De speurder heeft dus haast, gelukkig heeft hij overal zijn vriendjes en vriendinnetjes: een Poolse diplomaat met wie hij samen kookt, een travestietdanseres, de moeder van de sultan, meisjes in de harem én de vrouw van de Russische ambassadeur. De Russen zijn belangrijk. Achter de poging tot restauratie gaat namelijk nog een andere samenzwering schuil, nota bene geleid door de speurder z’n opdrachtgever. Die is hoofd van het leger en bereid de bevolking op te offeren om tot een echt moderne staat te komen. Een op militaire leest geschoeide republiek met Russische hulp, jawel.

Allemaal machtig mooi materiaal, waar de schrijver Jason Goodwin (1964) al eerder enkele non-fictieboeken uit putte. Je zou denken dat historisch onderzoek op zich al spannend genoeg kan zijn, zeker als het ook nog om het oude Istanbul gaat, maar de schrijver moest zo nodig met de mode meedoen en er een thriller van maken. Dat wordt lachen als je ziet met wat voor verteltrucs hij de spanning opvoert, uitstelt, uitwijdt, en van de ene valkuil in de andere struikelt. ‘De janitsarenboom’ is de titel van het oorspronkelijke werk. Rond die boom kan de lezer nu, met behulp van de thriller, zelf een geschiedenis van de janitsaren vergaren, een beetje een omweg.