de zomerspecial van dit jaar: Luiheid

Met minimale energie het maximale resultaat

Een genie is iemand die te lui is om zijn hele leven lang te ijveren om een ‘goed’ leven te leiden. Een genie is te lui om de mouwen op te stropen. Om te kunnen pieken heb je een lange periode van rust nodig.

Medium milo 1

Waarom zijn er geen echte genieën meer die zich kunnen meten met Einstein, Mozart en Da Vinci? Een onjuiste vraag, want die zijn er wel. Niet onder de mensen weliswaar, maar wel onder de apen. Omdat in deze moderne tijden luiheid wordt verworpen, blijft de menselijke soort verstoken van nieuwe genieën. Wanneer de algemene opvatting over luiheid verandert en men de luiaards weer op waarde weet te schatten, kunnen we misschien weer onze eigen ‘echte’ genieën omarmen. Tot die tijd moeten we het doen met de verrichtingen van Imo de aap.

Imo leeft - of zou hij inmiddels dood zijn? - op een van de Japanse eilanden. Het probleem met deze mannelijke aap was dat hij niet ijverig genoeg was om dag in, dag uit de tarwekorrels te pikken die tussen de modder en het zand zaten om die eindelijk naar de maag te kunnen sturen. Op een gegeven moment kreeg Imo er genoeg van en liep met die zanderige tarwekorrels naar de beek, hield zijn handen tegen het stromende water en gooide de tarwekorrels die in een mum van tijd blinkend schoon waren geworden, met groot plezier in zijn mond.

De wetenschappers die de apen jarenlang hebben gevolgd constateerden ook dat het weer die gemakzuchtige Imo was die geen zin had om te lopen om de rivier bij het ondiepe deel over te steken. De lusteloze aap pakte op een dag een stok, controleerde ermee bij elke nieuwe stap de diepte van het water en lag even later aan de andere kant van het water te luieren, terwijl de andere apen nog vele kilometers wandelen voor de boeg hadden.

Een genie is iemand die te lui is om zijn hele leven lang te ijveren om een 'goed’ leven te leiden. Een genie is te lui om de mouwen op te stropen. Het is dan ook zeer onwaarschijnlijk dat een hard werkend mens zoals u en ik het eerste wiel als speelgoed heeft gemaakt om de kinderen die te lastig waren bezig te houden. Ik neem er vergif op in dat het een futloze gast was die geen zin had in lange wandelingen en daarom heeft bedacht dat wanneer je twee wielen tegelijk gebruikt je niet meer hoeft te lopen.

Om te kunnen pieken heb je een lange periode van rust nodig. De duur van die rustperiode kan voor iedereen verschillend zijn. Voor de een is die periode die nodig is zo lang dat hij zonder dat ultieme moment te beleven de laatste adem uitblaast, terugkijkend op een armoedig leven vol misère, veroorzaakt door die luiheid. Een ander heeft genoeg aan enkele jaren van luieren. Voor de voetballers van het Deense elftal was een paar weken strandvakantie afdoende om op het EK in 1992 alle andere ploegen die elke dag hard hadden getraind af te troeven om uiteindelijk de trofee te pakken. Denemarken deed op het laatste moment mee aan het EK omdat Joegoslavië niet mee mocht doen vanwege de oorlog.

Ik heb een paar wedstrijden van dat EK samen met de man bekeken die ik in dit verhaal wil voordragen als het potentiële genie. Hij was toen nog een jonge jongen, maar hij wist wel wie kampioen zou worden. Ik heb hem genadeloos uitgelachen toen. 'Ze lagen twee dagen geleden nog op het strand, man’, schaterde ik. Uiteindelijk kreeg hij gelijk, want hij zag in die Denen zichzelf: niet getraind, niet gewerkt, veel geslapen en uitgerust…

Met dit potentiële genie heb ik al heel lang geen contact meer. Maar ik zal nooit vergeten hoe slim en lui hij tegelijk was. Het lukte hem om met de minimale energie het maximale resultaat te behalen. Om hierin te slagen is een methodisch en analytisch denkvermogen vereist. Hij was geen sloeber bijvoorbeeld. Want het zoeken naar sokken en blouses zou verspilling van energie zijn, en energie, daar was hij juist zo zuinig op. Niet dat hij erg netjes was en alle kleren keurig gestreken in de kast hingen. Nee, hij wist alleen exact wat waar was. De onderbroeken bij zijn bed waren daar omdat hij wist dat ze daar waren. De niet afgewassen borden lagen in de wasbak te wachten op hun afwasbeurt die net voor het eten zou geschieden, want waarom zou je de borden in de kast zetten als je ze een dag later weer nodig kon hebben?

Ik weet me van hem ook te herinneren dat hij nooit ontbeet. Als hij opstond viel de schemer trouwens bijna weer over de stad, dus waarom zou hij al die ontbijtspullen op tafel zetten, thee maken, elke keer een ander soort eten naar zijn mond brengen en ze vervolgens weer een voor een opruimen? Als mijn geheugen mij niet in de steek laat, at hij alleen maar dingen die hij tussen een brood kon stoppen en dronk er cola bij.

Hij had geen zin om te socialiseren of achter de meisjes aan te gaan. Teveel energieverspilling. In plaats daarvan vond hij troost in de wetenschap dat over vijf honderd jaar de mannenpopulatie bijna zou uitsterven. 'Dan zullen die kutwijven hun lesje leren’, zei hij intens genietend van het vooruitzicht.

De vraag is uiteraard of deze jongen de potentie had om uit te groeien tot een genie. Zoals gezegd, ik heb al vele jaren geen contact meer met hem. Ik weet niet wat die allemaal uitspookt. Ik heb het bellen opgegeven omdat hij nooit terugbelt; ook een eigenschap van de luie man met de potentie om ooit iets geniaals te doen. Maar het zal me niet verbazen als blijkt dat hij een meesterwerk heeft geschreven of een fantastische uitvinding heeft gedaan. Per slot van rekening heeft hij genoeg kunnen uitrusten om te kunnen pieken. Ja, hij of een soortgenoot zullen de mensheid opnieuw de goede oude genieën zullen schenken. Zij zijn degenen die ondanks de storm aan propaganda voor werken, werken en nog meer werken doen waar ze zin in hebben. Hoe moeilijk moet het zijn om de nooit ophoudende druk tot ijverigheid te trotseren. Hij en misschien een paar andere soortgenoten doen het wel. Om deze reden verdienen deze slome uitverkorenen alle respect van de wereld.

Men kan uiteraard tegenwerpen dat een land als India vol zit met mensen die de hele dag onder de zon liggen, voor niets een poot uitsteken, maar ook nooit een greintje van genialiteit laten zien. En zo belanden we bij het punt dat we een exacte beschrijving van het genie kunnen maken: het genie is niet alleen lui en slim, maar brandt ook van de wil om zich te onderscheiden van de domme massa.

Hoe kan dat? Hoe kan iemand zich zo graag willen bewijzen en toch geen enkele moeite willen doen? Het kan omdat het genie anders in elkaar zit dan alle gewone zielen op deze aarde. Ik bijvoorbeeld; ik zou drie keer rond de wereld wandelen als mij gegarandeerd werd dat de boeken die ik ga schrijven stuk voor stuk meesterwerken gaan worden. Een genie daarentegen wandelt niet eens naar het naburige dorp, wat je hem ook verzekert. Hij schrijft gewoon dat meesterwerk, gaat er naast liggen pitten en vergeet het misschien te laten drukken. Hij heeft zich dan onderscheiden van de rest en kan, zoals hij voor dat meesterwerk ook altijd deed, blijven neerkijken op alles en iedereen. De zin van zijn leven is dat hem de kans niet wordt ontnomen om te kunnen luieren. En na dat meesterwerk valt hij iets lekkerder in slaap dan voor dat meesterwerk.

Genialiteit wordt niet opgewekt door de luiheid die door spiritualiteit wordt ingegeven, maar door luiheid die afkomstig is van de diepste kern van de ziel. De ambitie van de gewone man wordt gevoed door het toekomstbeeld van bewondering door de massa. Het genie kijkt slechts neer op de massa en doet iets geniaals om dat gevoel in zich te sterken. Misschien is hij ook zo lui omdat hij datgene koestert dat door alle mensen wordt vervloekt.

De moderne maatschappij heeft alle mensen gemaakt tot wat ze zijn: vlijtige burgers die de ganse dag in de weer zijn voor een beetje succes. De mens is verworden tot een gemeenschap van mieren die niet alleen dag in dag uit van hot naar her rennen, maar ook niet verzuimen de enkeling die niet op hem lijkt te verstoten.

Elk genie zal vroeg of laat ervaren dat de maatschappij als vuur is. Ga je er te dichtbij staan, dan verbrand je je er aan. Dit ervoer Imo ook. Deze Newton onder de apen was zo opgegaan in zijn ontdekkingen die achter elkaar kwamen dat hij onder andere ook ontdekte dat de aardappels lekkerder zijn als je de modder er op in de rivier wegwast. Imo begon dat toe te passen. Hij kreeg zowaar een klein gevolg. De wetenschappers die deze apen volgden, zagen dat er steeds meer apen de aardappelen in de rivier wasten. De apen die niet van verandering hielden stonden natuurlijk niet stil. Elke keer als ze zagen dat Imo en dito de aardappelen aan het wassen waren, voorzagen ze de revolutionaire apen van flinke klappen.

Ik weet niet hoe het verder is gegaan met Imo. Hij heeft zijn luiheid nooit opgegeven natuurlijk. Die stok om de rivier over te steken was een product van zijn hersenen. Dat hij nooit hoeft om te lopen bij het oversteken van de rivier is een geschenk van die hersenen aan hem. Zoals de luiheid hem ooit cadeau is gedaan door de natuur die de meest luie genen in zijn lichaam bij elkaar heeft gebracht. Misschien omdat de evolutie nu eenmaal niet zonder de bijdrage van die paar genieën kan.

Ik heb grote bewondering voor die kennis die hoogstwaarschijnlijk iets geniaals gaat doen, maar toch kan ik me niet gedragen als hij. Ik zet de puntjes waar ze horen. Geen komma die nodig is sla ik over. Ik tik en tik. En bij een van mijn pauzes bel ik die kennis op. Wetend dat hij toch niet zal opnemen. Zijn telefoon gaat erg lang over. De man heeft niet eens voice-mail. Hij is uiteraard te lui om de telefoon op te nemen. Als hij had opgenomen had ik hem willen vragen of zijn meesterwerk al af was. En wie volgens hem het WK gaat winnen.

'De volgende kampioen is de ploeg die het minste heeft getraind’, hoor ik hem al zeggen. Maar hoe moet ik weten wie het minste heeft getraind?

Die geniale kennis van mij neemt niet op en zal het waarschijnlijk nooit doen ook. Imo zal ook wel dood zijn. Ik aanbid Imo en die kennis van mij. En ik kan wellicht een heel klein beetje op ze lijken als ik dit verhaal afsluit zonder een punt te zetten achter de laatste zin