Met subsidie in de file

Hoezo geen geld voor filebestrijding? Klaas Katuin, exploitant van een buslijn tussen Heerhugowaard en Schiphol, wordt bedolven onder de subsidie. En dat terwijl hij nauwelijks passagiers heeft. ‘Straks moet ik kunstmatig de exploitatiekosten opschroeven.’

‘HET VALT EEN beetje tegen vandaag’, zegt Klaas Katuin vanachter het stuur. Vier passagiers op vijftig zitplaatsen vindt ook hij een schamele bezetting voor een spitsbus die de files moet bestrijden. 'We moeten Ad en Tom nog oppikken’, zegt hij.
Onder het door de overheid gestimuleerde motto 'de bus moet naar de mensen toe’ wringt de touringcar van Schiphol Shuttle Katuin (SSK) zich in de vroege ochtend door de straatjes van Broek op Langedijk. Op een straathoek steekt Ad zijn hand in de lucht. 'Rij maar direct door’, zegt hij: 'Tom ligt met griep in bed.’
Klaas Katuin (47) exploiteert sinds vorig jaar het traject Heerhugowaard-Alkmaar-Langedijk-Schiphol. Eerst als privévervoerder, maar dat bleek een te ongewis avontuur. Diep in de rode cijfers vroeg hij een vergunning aan voor openbaar vervoer. Zijn verzoek werd direct gehonoreerd; concurrentie in het streekvervoer wordt al tijden bepleit. Toen hij in augustus inderdaad openbaarvervoerder werd, kreeg hij een hoeveelheid geld overgemaakt waar hij zelf van schrok. 'Ik ben eigenlijk wars van subsidie, maar het begin was zo moeilijk, ik moest wel. Een miljoen per jaar is wel erg veel. De reguliere vergoeding komt daar nog bovenop. Ook zoiets. Die is afgestemd op zestig zitplaatsen per bus. Omdat mijn bussen wat luxer zijn, heb ik maar vijftig stoelen. Bij het Regionaal Overleg Amsterdam (ROA), die de subsidie verleent, zeiden ze: dan heb je mazzel. Mij zit het niet lekker. Ik dacht: dan zal ik de opbrengsten wel moeten afstaan. Maar niks hoor. Ik krijg veel te veel. Ga ik mijn uitgaven bekijken, dan kom ik nooit aan een miljoen. Zelfs niet als ik de boel kunstmatig opschroef.’
Het ROA is een orgaan dat maatregelen presenteert om de verkeersdruk rond Amsterdam terug te dringen. Het heeft volledige zeggenschap over de verdeling van de negen miljard die het ministerie investeert in deze regio. ROA-ambtenaar Arend Jan van der Lely: 'Laat Katuin niet te hard roepen dat hij te veel krijgt. Deze week bekijken we hoe we het precies gaan doen met de verdeling van het geld dat we in Den Haag hebben losgekregen.’ Dagelijksbestuurder A. Hooijmaijers (VVD) voegt daaraan toe: 'Volgens Katuin zit het wel goed met het rendement van zijn lijn. In januari 1999 moet blijken of hij dat hard kan maken. Ik geef toe dat we wat ruimhartig met de regeling zijn omgesprongen. Maar het is niet zo dat hij zijn best moet gaan doen om het op te maken.’
In het kader van de nota Samen werken aan bereikbaarheid is veel gereserveerd voor starters. Katuin: 'Een prima initiatief. Maar het is duidelijk dat ik de enige ben. Ik heb het idee dat ik alle subsidie opstrijk die onder meerdere aanbieders verdeeld had moeten worden. Laat er alsjeblieft niet nog een potje staan voor de milieubesparingen die mijn lijn oplevert. Want ik trek toch een paar auto’s van de weg af.’
Katuin was op slag van zijn schulden verlost. Hij kon er zelfs een bus bij kopen. Dat was hard nodig, want de twee bussen waarover hij beschikte waren net niet toereikend om zijn dienstregeling vloeiend uit te voeren. Verder schafte Katuin drie 'mini-vans’ aan, zodat bij een tegenvallend aantal instappers niet een hele bus hoeft uit te rijden. De mini-vans hebben inmiddels veel meer kilometers gemaakt dan de touringcars. In totaal heeft Katuin voor dik anderhalf miljoen aan materiaal staan. 'Tel daar de loonkosten bij op. Ik heb veertien chauffeurs in vaste dienst, de meesten fulltime en voor onbepaalde tijd. Al met al een hele investering, die bij lange na niet wordt terugverdiend met strippenkaarten of abonnementen. De verhouding opbrengsten-kosten is momenteel één op vijf.’
TERWIJL WE over de A9 zoeven, zegt Katuin: 'De meeste passagiers zijn Schipholwerknemers, collega’s van elkaar. Soms nemen ze een videoband mee. De film wordt dan in etappes bekeken.’ Ad merkt op dat de passagiers van de tweede ochtendrit vaak langer naar de film kunnen kijken. Katuin: 'Helaas staan we op de A9 op dit tijdstip nog altijd in de file, ja. Ik correspondeer al maanden met het ministerie om gedaan te krijgen dat ik over de vluchtstrook mag. Ook probeer ik ze ervan te overtuigen dat de brug over het Zijkanaal tijdens de spits niet voor elke zeilboot omhoog moet.’
Ad vraagt of Katuin inmiddels is opgenomen in het bestand van de OV-reisinformatie. 'Nee, nog steeds niet. Baal ik ontzettend van.’
Katuin ziet graag meer opstappers. Er is ten opzichte van augustus weliswaar een lichte groei, waardoor het maandelijks totaal aan vervoerde reizigers op vijftienhonderd is komen te liggen, maar dat blijven er nog altijd minder dan vijftig op een dag. Verdeeld over de veertien ritten die de dienstregeling telt, komt dat op een gemiddelde van drieëneenhalve reiziger per rit. De komende tijd verwacht Katuin een forse toeloop. 'Het begint weer te vriezen en mensen hebben geen zin om ’s(ochtends te krabben. Ik hoop dan ook op een paar weken slecht weer.’
Uitbundig zwaait Katuin plotseling naar de andere rijstrook. 'Kijk, daar gaat de andere bus. Mooi gezicht.’ Al loopt het niet storm, toch denkt Katuin aan uitbreiding. 'Er vraagt wel eens iemand of ik Hoorn of Schagen niet erbij kan nemen. Ik heb daar best oren naar. In West-Friesland is gigantisch veel blijven liggen. Dat zie je toch aan al die auto’s.’
Op het Rottepolderplein wordt niet geritst. De automobilisten gunnen elkaar geen meter. Er wordt constant getoeterd.
Katuin: 'Het merendeel van de Schiphol-werknemers zit in wisseldienst. Daar is het reguliere openbaar vervoer niet op afgestemd. Ik zei tegen de hoge heren: zeg mij maar hoe wij er moeten komen. Ik duwde het spoorboekje onder de neuzen. Er moest alternatief vervoer komen, maar niemand deed wat. Ik heb de stap gewaagd.’
De bus kruipt voort. Katuin: 'Veel van mijn passagiers hebben de tweede auto de deur uit gedaan. Dat is een pluim voor mijn organisatie. Waarom hebben mensen een tweede auto? Omdat het openbaar vervoer onder de maat is. Ik spreek uit ervaring. Ik moest elke dag met de auto naar het werk, maar mijn vrouw wilde ook mobiel zijn.’
Katuin durft de bewering aan dat de grote vervoerders deze regio verwaarloosd hebben. 'Even goeie vrienden hoor, bij het passeren van een NZH'er steek ik gewoon een hand op. Net als bij de Interliner en de Business-Shuttle. Maar ze zullen er wel spijt van hebben dat ze dit gebied zo links hebben laten liggen. Ik laat me niet uitkopen. Mijn principes wegen zwaarder dan hun bod, heb ik al gezegd. De NZH stelde voor dat ik mijn bussen in hun remise zou laten wassen. Daar ben ik niet ingetrapt. Zij zien ook in dat dit een gouden lijn is wanneer het een beetje gaat lopen.’
Daarvan lijkt vooralsnog geen sprake. 'Ik overweeg om weer eens met vrijkaartjes te gaan strooien. Het kost mij niks, ik moet toch rijden. Een mens loopt altijd warm als iets gratis is. Je zult zien dat die mensen zeggen: had ik dit maar eerder geweten.’
Ondanks de bergen subsidie kleven er ook nadelen aan het openbaarvervoeren. Katuin: 'In principe heeft iedereen toegang. Dus ook vakantiegangers en schooljeugd. Daar ben ik niet blij mee. Het kost veel tijd als er bij iedere halte vakantiegangers staan. Je moet eruit om de koffers en straks weer de ski’s in de bagageruimte te leggen. En schooljeugd betekent ook vertraging. Het is onvoorstelbaar hoe snel die meisjes misselijk worden. Sinds kort geef ik ze bij het instappen een plastic zak. En onderweg moet je constant opletten dat er niet zo'n lefgozertje aan je noodluik zit.’
TER HOOGTE van afslag Vijfhuizen komt het beleid van minister Jorritsma ter sprake. Katuin: 'Ik snap niet dat de minister zo op haar donder heeft gekregen. Volgens mij is er geld zat voor filebestrijding.’ Ad: 'Met alle respect voor jouw lijn, maar als je de files grondig wilt aanpakken moet je het doen zoals in Denemarken. Daar is de prijs van het openbaar vervoer gehalveerd. Ze kunnen het materiaal niet aanslepen. Treinstellen uit de Tweede Wereldoorlog komen eraan te pas. En de allerbeste manier om mensen uit de auto te krijgen is de Hasseltse aanpak. In Hasselt is het gratis. Iedereen laat de auto staan.’
Schiphol doemt op. Omdat Katuin een deur-tot-deurverbinding garandeert, is hij nog enige tijd kwijt met het afzetten van de vijf passagiers. De werkplekken blijken zich op verschillende locaties te bevinden. De deur sluit met een zucht als Ad als laatste is uitgestapt. Voor Schiphol Plaza, waar Katuin halte Bravo 11 mag betrekken, zijn geen gegadigden te vinden voor de terugreis. Leeg rijden we terug naar de remise in Broek op Langedijk.
HET KANTOOR van de SSK is onder gebracht in de living van de Zaanse boerderij die Katuin bewoont. 'Maar binnenkort gaat de eerste paal van ons nieuwe pand de grond in. Een deel van de subsidie kunnen we hiervoor aanwenden. Ik hoef geen marmeren ontvangsthal, maar we moeten wel een beetje fatsoenlijk gehuisvest zijn.’