Mexicaans machismo

Mexico Stad¡Qué padre! zeggen de Mexicanen te pas en te onpas als ze iets geweldig vinden. Het is een op het eerste gezicht bijzonder curieus gebruik van het woord voor vader, dat als bijvoeglijk naamwoord een uitermate positief oordeel uitdrukt.

Dat kan op het oog rare, zo niet tegenstrijdige combinaties opleveren. Zoals wanneer iemand zegt: ‘Esa muchacha está padre.’ Dat zou je letterlijk moeten begrijpen als ‘dat meisje is vader’, maar het betekent simpelweg ‘dat meisje ziet er geweldig uit’. Het is overigens geen slang, deze vader-toepassing, iedereen gebruikt het. Er is zelfs een overtreffende trap voor: padrísimo.

Ook het verkleinwoord van papa heeft een lovende functie. ‘Deze jongen is papacito’ wil zeggen ‘dit is een knappe jongen’. Papacito op deze manier gebruikt is echter niet exclusief voor Mexico, ook in Cuba of Colombia kun je het horen. Ay Papacito! was een paar jaar geleden wel een hit van de Mexicaanse ster Alicia Villerreal.

De positieve lading van padre steekt schrijnend af tegen de litanie van negatieve aspecten die in Mexico aan het woord madre kleven. Er zijn hele lijsten te maken van uitdrukkingen waarin madre ter sprake komt, en vrijwel zonder uitzondering zijn ze niet bedoeld om de verdiensten van moeder te bewieroken. Een paar voorbeelden, die voortdurend door de lucht vliegen: un desmadre is een ‘puinhoop’, hecho madre betekent ‘kapot’, ni madre is ‘niets’, no mames is ‘lul niet’, estar hasta la madre: er ‘schoon genoeg’ van hebben, no tiene madre: een ‘schaamteloos iemand’ of ‘verwerpelijk gedrag’, qué poca madre: ‘wat een schandelijk gedoe’, no vale madre: ‘het kan me geen moer schelen’.

Helemaal aan het eind van deze lijn staan twee uitdrukkingen die tot de allergrofste behoren maar daarom niet minder worden gehanteerd: puta madre, zoiets als een afkeurend godverdomme, en natuurlijk de ergste verwensing die je een Mexicaan naar het hoofd kunt slingeren: chinga tu madre: ‘neuk je moeder’.

Volgens historici, literatoren, sociologen en andere geleerden is het Mexicaanse ‘ras’ het resultaat van de verkrachting van de inheemse prinses Malinche door de Spaanse veroveraar Cortés. Hun zoon was de eerste mesties. Met dit als achtergrond is het merkwaardig dat tot op de dag van vandaag vader goed is en moeder slecht. Maar misschien is dit juist de ultieme verwoording van het nog altijd onuitroeibare machismo.