Mexico’s corruptste onderwijzeres

Mexico-Stad – De Muur van Berlijn stond nog overeind en Ruud Lubbers had nog vijf jaar voor de boeg als premier van Nederland toen Elba Esther Gordillo werd benoemd tot secretaris-generaal van de Mexicaanse vakbond van onderwijswerkers. De wereld is intussen ingrijpend veranderd, maar niet de grootste vakbond van Latijns-Amerika: Elba Esther is opnieuw voor zes jaar herkozen.

La Profesora (‘de onderwijzeres’) kwam in april 1989 aan de macht omdat president Salinas het tijd achtte voor een ‘morele vernieuwing van de vakbonden’. Bij haar aantreden sprak ze kordaat: ‘De bond zal nooit meer toestaan dat er een despoot aan het hoofd komt te staan, want dat beschadigt het geweten, het intellect van Mexico.’

Gedurende de zeventig jaar dat de Partij van de Institutionele Revolutie (pri) aan de macht was, waren vakbondsleiders partijfunctionarissen. Elba Esther was tijdens haar eeuwige voorzitterschap onder meer senator, parlementslid en secretaris-generaal van de partij. Toen de partijtop in 2006 niet meer naar haar wilde luisteren liep zij over naar de rechtse presidentskandidaat Calderón.

Vakbonden gelden als de meest corrupte organisaties van Mexico. In elke sector zijn de werk­nemers verplicht lid en betalen zij verplicht contributie. De leiders behoorden in het corporatieve systeem van de pri tot de rijksten der rijken. Elba Esther bijvoorbeeld zou meer dan zestig huizen bezitten. Tussen 2000 en 2009 ontving de onderwijsbond van de Mexicaanse staat zo’n zeventig miljoen euro. De penningmeester die het beheert, is haar ex-man. Niemand weet wat er met die miljoenen is gebeurd.

Elba Esthers macht bestaat uit de meer dan een miljoen stemmen die haar bond vertegenwoordigt en die zij aan de hoogste bieder overhandigt. De presidentenmaakster sleepte er, naar eigen zeggen, bij de nu vertrekkende Calderón vette banen uit voor haar clan: directeur van de Nationale Loterij en directeur van het Instituut voor Sociale Zekerheid, twee van de meest geplunderde instellingen in Mexico. Een schoonzoon werd staatssecretaris van Onderwijs, dochter Mónica veroverde een zetel in de senaat.

Met onderwijs heeft de bond niet veel op. Vorige maand organiseerde het ministerie een examen voor onderwijzers in functie. Het resultaat was in de woorden van de minister ‘om te huilen’, maar natuurlijk heeft dat geen consequenties. La Profesora zelf deed niet aan het examen mee. Zij heeft het te druk met onderhandelen met Enrique Peña Nieto, per 1 december de nieuwe president van Mexico, om haar bijdrage aan diens verkiezingszege in klinkende munt om te zetten.