Economie

Middelvinger

Je vraagt je af waar het mis is gegaan: van studentenleider in de jaren tachtig, naar veelbelovende linkse politicus in de jaren negentig, tot slaaf van het grootkapitaal in de 21ste eeuw. Ik heb het over Maarten van Poelgeest, sinds 2006 wethouder Ruimtelijke Ordening en Grondzaken in Amsterdam en dus verantwoordelijk voor de Zuidas.

Twee weken geleden maakten rijk, provincie en gemeente bekend dat ze een akkoord hadden bereikt over de ondertunneling van de A10 ter hoogte van de Zuidas. Met dit zogenaamde ‘dokmodel light’ - alleen ondertunneling van de weg, niet van spoor en tram - komt een voorlopig einde aan een vijftien jaar durende saga van torenhoge ambities, schromelijke zelfoverschatting, bestuurlijke tunnelvisie, politieke tegenslag en financiële rampspoed. Ooit bedacht als publiek-privaat voertuig om Amsterdam op te stoten in de vaart van speculerende volkeren laat het besluit zich lezen als de ultieme poging om van een winderig plein met uitgeholde wolkenkrabbers tenminste een leefbaar stukje stad te maken.
Ook al zijn de ambities naar eigen zeggen teruggeschroefd, is er leergeld betaald, wordt de dialoog met tegenstanders gezocht en gaat het al lang niet meer alleen om hoge torens voor verwende bankiers, het blijft een hoop geld. 1,4 miljard euro - een oplegger vol pallets met honderd-eurobiljetten. En let wel: dat zijn onze euro’s. De bankiers en vermogensbeheerders die voor de crisis zo genereus in hun eigen werkplek wilden investeren, hebben zich schielijk teruggetrokken: geen tijd, geen zin, geen belang en vooral geen geld. Rijk, provincie en gemeente staan er dus alleen voor.
Van het totaalbedrag wordt een miljard euro door het rijk gefourneerd. Dat is ongeveer wat we per jaar aan successierechten betalen. Of een tiende van de extra bezuinigingen die nodig zijn om aan de Europese begrotingseisen te voldoen. Provincie en gemeente dragen ieder tweehonderd miljoen bij. Dat is ongeveer vier keer het bedrag dat de gemeente Amsterdam jaarlijks uitgeeft aan het onderhoud van schoolgebouwen. Of - voor de liefhebber - ongeveer twee keer het bedrag dat jaarlijks naar het Kunstenplan gaat. Veel dus.
Het Centraal Planbureau was er als de kippen bij om het besluit welvaartseconomisch af te schieten. Nieuw station, alla; wegverbreding, oké; verplaatsen eindpunt HSL, akkoord. Maar ondertunneling? Niet doen. Volgens het CPB schat de gemeente de opbrengsten veel te hoog in. Alsof iedere bewoner en werknemer van de Zuidas tweeduizend euro over zou hebben voor het wegwerken van een snelweg! En natuurlijk waren voorstanders er als de kippen bij om de boekhouders van het CPB te verwijten geen oog te hebben voor de toekomstige maatschappelijke baten van een tweede stadscentrum. Met als motto: als economen het voor het zeggen hadden gehad, leefden we nog in het stenen tijdperk.
Er werd scheutig champagne geschonken, die negende februari, in het Informatiecentrum van de Dienst Zuidas aan de Strawinskylaan. Minister Schultz van Infrastructuur en Milieu noemde het besluit 'een stevige adrenalinestoot voor de economie’. Wethouder Van Poelgeest had het over 'een investering in een nieuw stadscentrum’. Voor Van Poelgeest regende het complimenten. Hij was er in tijden van crisis toch maar mooi in geslaagd om de geringe financiële slagkracht van Amsterdam te vermenigvuldigen met een factor zeven. Een hefboom waar een bankier trots op zou zijn. En ook Schultz straalde dat het een lust had. Zij verschafte het kabinet toch maar mooi een alibi voor verdere bezuinigingen. Nu kon het kabinet immers bogen op investeringen en zijn keynesiaanse criticasters de mond snoeren. En ook bouwpaus Brinkman zag dat het goed was.
Maar de burgerij snapt er hoegenaamd niets van. Hoe haal je het in je hoofd om in de diepste crisis sinds 1982 schaars publiek geld te stoppen in de werkomgeving van diezelfde overbetaalde bankiers en advocaten die ons met hun onnavolgbare transacties in het verderf hebben gestort? Terwijl iedereen - van leerkracht tot gepensioneerde, van kunstenaar tot metselaar en van bijstandsmoeder tot zzp'er - een fikse stap terug moet doen, krijgen de bankiers en advocaten van de Zuidas opnieuw een duur cadeau van het volk: deze keer een nieuw stedelijk centrum van hoge ruimtelijke kwaliteit.
Hoe komt een GroenLinkse wethouder erbij om zo schaamteloos zijn middelvinger op te steken naar de belastingbetaler? De sleutel schuilt in de indrukwekkende maquette die het Informatiecentrum siert. Het vogelperspectief van de stedenbouwkundige nodigt uit tot het maken van omeletten die altijd alle gebroken eieren rechtvaardigen. 'Kijken met de blik van de staat’, heeft de antropoloog James Scott dat genoemd. Van Poelgeest herenigt met de ondertunneling het Plan Zuid van Berlage met het Buitenveldert van Van Eesteren. Leuk voor de hoornen-brillenbrigade; ons interesseert het geen zier.