Televisie - The Mind of the Universe

Mier en virus

Over de eigen wetenschapsserie The Mind of the Universe schrijft de vpro: ‘Het lukt de mens steeds beter om de natuur naar zijn hand te zetten.’ Niets aan gelogen, maar zonder kanttekening lijkt de formulering uit de hoek van dat deel der mensheid te komen dat het glas als half vol ziet. Ik ben meer van de half lege kant. Waar niemand iets mee opschiet en wat misschien zelfs verwerpelijk is, gezien de morele plicht tot optimisme. Die voel ik zeker, al was het maar vanwege de kleinkinderen, maar bij het vervullen ervan voel ik me te vaak Baron von Münchhausen die zich aan zijn eigen haren uit het moeras trekt.

Medium motu website 01 background deschepper.jpg

De serie zelf kaart met regelmaat, bij monde van de onvolprezen Robbert Dijkgraaf, het vol-leeg-debat aan. Sterker, in de eerste aflevering, De Schepper, staat de presentator al dertig seconden na de intro voor een portretfoto van Robert Oppenheimer, van 1947 tot 1966 zijn voorganger als directeur van het Institute for Advanced Study in Princeton. Waarna we op film Oppenheimer zien die hindoegod Vishnoe citeert: ‘Nu ben ik de Dood, de Vernietiger der werelden.’ Dat was wat Oppenheimer dacht en voelde toen hij de kracht van zijn schepping, de atoombom, zag. In aflevering 2, De veroveraar, zien we de lancering in 2016 van Mincius, een Chinese satelliet voor quantumcommunicatie. En leren we dat China daarmee een voorsprong heeft genomen op het gebied van deze revolutionaire technologie. Wat daarmee precies te bereiken valt, ligt deels nog in het duister, maar dat computers miljoenen keren sneller worden en dat militaire machthebbers ‘een moord doen’ (zegt Dijkgraaf) voor de niet af te luisteren communicatie die ermee mogelijk wordt, dat stemt niet echt gerust.

Natuurlijk gaat de serie terecht vooral over het menselijk vernuft, de vooruitgang, verbeterend welzijn en de schoonheid van wetenschap. En over de ongelooflijke drive die er bij beoefenaren achter zit. Op weg naar een betere wereld. De helse professoren uit mijn jeugd, Sickbock (Tom Poes) en Lupardi (Kapitein Rob), zijn uitzonderingen. Maar veel technologie blijkt een tweesnijdend zwaard. En misbruikers zijn er legio, vooral in de politiek. Ook dat aspect wordt dus onder ogen gezien.

The Mind of the Universe is een indrukwekkende onderneming van grote urgentie. Het geeft de wetenschappelijke stand van zaken op vele terreinen, knap gerubriceerd aan de hand van menselijke karaktereigenschappen (schepper, veroveraar et cetera). Het wekt herinneringen aan het werk van Wim Kayzer; het is verwant aan De kennis van nu (ntr), maar dan meer omvattend. Het gaat me vaak boven de alfa-pet, maar toch en tegelijk houden presentator, wetenschappers en makers me erbij. Met zelfgemaakte virussen kanker bestrijden: het is gevaarlijk (pandemie) en hoopgevend tegelijk. Trouwens, belangrijkste kenmerk van de evolutie is het uitsterven van soorten. De mens helpt daar goed aan mee, alleen al bij ons van paling tot weidevogel. Maar die schep in zijn hand, is die niet ook voor zijn eigen graf? Dan winnen mier en virus het toch.


Rob van Hattum (eindredactie, script), Madeleine Somer (productie), meerdere researchers en regisseurs, Robbert Dijkgraaf (presentatie), The Mind of the Universe, VPRO, tien delen, zondags vanaf 7 mei, NPO 2, 21.05 uur