TELEVISIE

Migrantenvrouwen

De ijzeren vogel

Deventer 1981. Achter de Turkse man loopt zijn echtgenote met volle tassen. Zegt een vrouw: ‘Meneer, waarom helpt u haar niet? Hier laat je vrouwen geen tassen dragen. U bent hier niet in Turkije.’
De sjouwende vrouw, Dilber Aydin (73), proest het in 2011 uit: haar man nam meteen de tassen over en heeft ze daarna altijd gedragen. Uit angst weer op z'n kop te krijgen. Toch, voor hetzelfde geld had de opmerking averechts gewerkt en was hij de dreiging van een verrotte feminiene samenleving te lijf gegaan in de persoon van eigen vrouw en eventuele dochters. Maar hij was ook de man die, bij onverwacht veel gasten, zijn vrouw vroeg of ze voor zichzelf eten genoeg over had, die haar 'ja’ controleerde door in de (lege) pan te kijken en zijn eigen portie halveerde: 'Dat is je recht.’ Onverdraaglijk patriarchaal? Misschien, maar Dilber vertelt het liefdevol en stelt trots vast dat ze een goed huwelijk had met een rechtvaardig man. Zijn foto’s zijn uit de kamer gehaald, zijn zang op cassettebandjes (deze ijzergieter was in Turkije muzikant) kan ze eigenlijk niet meer beluisteren omdat zij en de kinderen hem lang na zijn dood nog zo missen. Lütfü Aydin, ooit pasja op de markt, heeft toch kennelijk iets goed gedaan in zijn leven.
Dit blijkens de aflevering 'Huwelijk’ van NTR’s De ijzeren vogel waarin een koor van stemmen van oudere migrantenvrouwen uit Marokko en Turkije. Correcte televisie met louter lofliederen op eenvoudige, hardwerkende, goede mensen? Die eerste twee kwalificaties kloppen uiteraard als het om migratiearbeiders gaat, maar 'goede’ is te generaliserend. De ijzeren vogel zit juist vol nuances en dissonanten. Dilber had niets te zeggen over met wie ze trouwde, zo min als de andere vrouwen. Kon de dreiging van een huwelijk een keertje worden afgewend door scholieres met dromen over een loopbaan als lerares of verpleegkundige, daarna was het geduld van vader op. In het eerste jaar van het huwelijk bleven Dilber en Lütfü totale vreemden, pas door de kinderen kwamen ze iets nader. Gevolgd door jarenlange scheiding en vervreemding doordat hij naar Nederland ging.
Allemaal nog heilig vergeleken bij de Marokkaanse die vertelt hoe gezellig ze het met de kinderen had tot ze de sleutel in het slot hoorden: 'Daar komt Gargamel’, zeiden ze en als Smurfen (hun favoriete programma) stoven de kinderen angstig naar hun kamertje, moeder overlatend aan dictatorluimen. Bij die herinneringen lachen en huilen ze tegelijk. Volop verhalen over drinken, gokken, Hollandse vrouwen die zich verdrongen voor mannen met zwart haar. Over zorgen die altijd verborgen werden voor familie en hulpverleners. Verhalen die wel óver hen verteld werden (en dan niet op de televisie) maar die ze nooit zelf zouden vertellen. Tot recent in Veerboot naar Holland (Vara), en nu hier. Dat is vooruitgang. Teken van kritisch en zelfkritisch vermogen én zelfbewustzijn.
Aansluitend op De ijzeren vogel volgt Mijn moskee is top, waarin Esma Alariachi (ex-'meid van halal’) en Umar Mirza consumentenonderzoek naar poldermoskeeën doen. Grappend worden hygiëne en schoenenhok beoordeeld en of ze wel op de millimeter naar Mekka bidden. Alsof de Moslimomroep op de EO-jongerentoer gaat. Alleen bestaat die Moslimomroep niet meer door richtingenstrijd, machtsconflicten en schandalen. In de eerste aflevering een Haags/Pakistaanse en een Amsterdams/Marokkaanse moskee. De eerste veroordeelt geweld, ook tegen een slechte heerser (geen woord over Egypte of Libië). Wat homoseksualiteit betreft: veroordeelt de zonde, niet de zondaar. Over de tweede kom je qua opvattingen niets te weten behalve: voorheen protestantse kerk. Een raar programma.

De ijzeren vogel, NTR, zaterdags, Nederland 2, 12.00 uur. Mijn moskee is top, NTR, zaterdags, Nederland 2, 12.25 uur
Een centaur