Mikis Theodorakis is rechts geworden

Athene – Voor het eerst in twaalf jaar vloog een vliegtuig van Athene rechtstreeks naar Skopje, waar de Griekse minister Nikos Kotzias vorige week werd verwelkomd door een lege gevel; als geste was ‘Alexander de Grote’ ervan verwijderd. Maar dit conflict draait om een andere naam, die van het land, al een kwart eeuw lang.

In Griekenland heet de Republiek Macedonië altijd Fyrom of domweg Skopje (naar de hoofdstad) en is Macedonië gereserveerd voor de Griekse provincie. De naam van de noorderbuur wekt aldoor woede; twee derde van de Grieken is tegen enig compromis met ‘Macedonië’ erin.

Nikos Kotzias had twee enveloppen op zak. In de ene een kogelbrief, van rechtse Grieken: ‘We vermoorden de familie van wie ons Macedonië verkoopt.’ De andere telde vijf voorstellen, waaronder Nieuw- en Noord-Macedonië. De handreiking opent de route naar Navo- en EU-toetreding van de Republiek, zou Athene verlossen van hoofdzorgen, maar velen tekenen protest aan – met Mikis Theodorakis als onverwachte aanjager.

De componist verwierf wereldfaam door zijn verzetsliederen, strijdend tegen de junta, maar onlangs vond het 92-jarige symbool van links zichzelf terug op een podium tussen ultranationalisten. Voor tienduizenden Grieken begon Theodorakis: ‘Mijn broeders: fascisten, nazi’s, racisten. Er is maar één Macedonië; dat was en is en blijft Grieks!’ Hij noemde zichzelf een patriot en vond ‘links fascisme het bedrieglijkst en gevaarlijkst’ en het buurland ‘illegitiem’.

Theodorakis vreest de inlijving van Griekenland door een Slavisch volk. Hij vreest inneming. In het dagblad Ta Nea schreef hij: ‘Josip Tito gaf de naam “Macedonië” aan het gebied Vardar, aan de zuidkant, hopend dat Joegoslavië ooit aan de Egeïsche Zee zou grenzen (met hulp van de Griekse communisten). Zo is de mythe geboren dat deze regiobewoners van Alexander afstammen, met grondwetsbepalingen over de Grote Idee van Irredentisme tot gevolg.’

Steeds die grondwet, met daarin verre verwijzingen naar ‘hereniging van het geografische Macedonië’, maar waarom is de verzetsheld bang voor een land dat zeventig maal minder uitgeeft aan defensie? Na Navo-toetreding ‘zullen de Skopjenaren ons vanuit een machtiger positie bedreigen’, zei Theodorakis. Het is raadselachtig. Maar door één lezing is een legendarische linkse loopbaan besmet geraakt. Mikis Theodorakis is rechts geworden.