Televisie - Do Not Resist & De prijsvechter

Militair materiaal

Twee indringende en urgente documentaires, sterk verschillend qua thematiek en methode.

Een over de toenemende militarisering van de Amerikaanse politie: Do Not Resist. De andere over de opkomst van goedkope winkelketens en de gevolgen daarvan voor economie, milieu en sociale verhoudingen: De prijsvechter.

Wie nog in vooruitgang gelooft kijke niet of wapene zich. Dat laatste is wat politiekorpsen in de VS in hoog tempo doen. Regisseur Atkinson kreeg het idee voor zijn film na de aanslag op de Boston-marathon. Hij was, als zoon van een agent, bekend met de pittige werkwijze en uitrusting van de politie sinds de war on drugs. Maar het soort materieel (wapens en voertuigen) en de gebruikte tactieken na Boston verbijsterden hem: dit was complete oorlogvoering. De war on terror had de politie in een binnenlands leger veranderd, met gebruik van technologie en methoden uit Irak, Koeweit en Afghanistan. En, krijg je de indruk, met de mentaliteit, angst en agressie die bij oorlogvoering hoort. Waarbij de tegenstander niet de verre vijand maar een deel van de eigen bevolking is.

Niet voor niets begint de film minutenlang met beelden van demonstratie, escalatie, traangas en arrestaties in Ferguson in de nasleep van het doodschieten van de zwarte tiener Michael Brown. Do Not Resist bevat nauwelijks talking heads, behalve voor zover geregistreerd tijdens trainingsbijeenkomsten, congressen en hearings over politiezaken. Commentaar ontbreekt: er wordt louter getoond en dat werkt ijzersterk. Voorbeeld: de filmploeg mag mee met een drugsactie. Bij een aanval op gewapende terroristen wordt een woonhuis aangevallen en beschadigd, de bewoners worden geïntimideerd en in de boeien geslagen. Vangst: anderhalve gram marihuana. De ‘dader’ is African American, zoals trouwens ook een deel van de agenten. Het steeds zwaardere materieel is onderdeel van overheidsbeleid: voor weinig of niets krijgen korpsen tweedehands militair materiaal, en politie en bestuurders kunnen en willen niet achterblijven. Zie de hearing van het gemeentebestuur van een stadje over aanschaf van een gigantische pantserwagen. Zelfs argumenten van een oud-Irakstrijder (‘dit is waanzin’) helpen niet. En dan is er nog de Big Brother-ontwikkeling van vliegtuig- en drone-observaties die de politieleus Semper Vigilantia tot akelige realiteit maken.

Van De prijsvechter zag ik maar een deel van de eerste aflevering. Prima in beeld gebracht, maar hier ligt de kracht mede in de taal van het commentaar. Roland Duong bezoekt en winkelt met een blijde Action-verslaafde, die altijd iets van haar gading vindt om zichzelf en dierbaren nog gelukkiger te maken dan ze al zijn. Dief van je eigen portemonnee als je niet koopt voor die spotprijzen. Duong illustreert er zijn stelling ‘kopen is het nieuwe kijken’ mee en vraagt zich af: ‘Leven we in een consumentenparadijs of kopen we ons kapot in een wegwerpparadijs?’ Drie keer raden, maar ook wie het antwoord al kent, kan het akelig benauwd krijgen van de getoonde onstuitbare goederenstroom en de verklaringen voor irrationeel koopgedrag. De Action en verwanten geven ons letterlijk en figuurlijk ‘pijnvrij’ winkelen. En dat doet gigantische pijn op het gebied van milieu en arbeidsomstandigheden wereldwijd. ‘Hoe gezond is een economie die permanent uitverkoopt?’


Roland Duong, Marijn Frank, De prijsvechter, VPRO, zondags vanaf 8 januari, NPO 2, 21.05 uur. Craig Atkinson, Do Not Resist, VPRO, 2Doc, woensdag 11 januari, NPO2, 22.55 uur