Minder vrije ruimte in Brazilië

São Paulo – Tussen de rode pilaren van de Masp, het Museum van de Kunst São Paulo, op de Avenida Paulista, staat een politiewagen pontificaal geparkeerd. Een oude zwerver met een supermarktwagentje houdt dapper stand op het overdekte plein. Hij moet blijven staan, want als hij gaat zitten, wordt hij in opdracht van de burgemeester verwijderd door de gewapende stadswachten.

Het beeld contrasteert met de foto die enkele dagen eerder in de krant verscheen met het onderschrift: ‘Zwervers (hippies, drugsgebruikers en andere vagebonden – sb) hebben in het hart van São Paulo – in de vrije ruimte onder het Museum van de Kunst São Paulo zes tentjes opgezet. Er wordt bij daglicht marihuana verhandeld.’

De plek, die op de nationale lijst van cultureel erfgoed staat, is samen met het tegenoverliggende park de enige openbare ruimte op de Avenida Paulista en daarom ook altijd begin- en eindpunt van betogingen. Wekelijks staat er altijd wel een groepje mensen met spandoeken voor een of andere zaak.

Allemaal redenen voor de krant Estado de São Paulo om een redactioneel commentaar te plaatsen waarin de overheid gevraagd wordt om eindelijk eens op te treden: ofwel door de ‘vrije ruimte’ met hekken af te sluiten ofwel door de politie in te zetten om ‘die lui op hun eigen plek te zetten’. Ook de curator van het museum schreef in meerdere kranten dat het eindelijk tijd werd de vrije ruimte af te sluiten: het museum en de gemeente zouden met hun tijd mee moeten gaan, want São Paulo is niet meer het São Paulo van vijftig jaar geleden.

Architecte Lina Bo Bardi, die het museum in de jaren zestig ontwierp, zou zich in haar graf omdraaien, mocht het zo ver komen. Ondertussen zijn de tentjes verwijderd, het plein is leeg, de orde hersteld. Achter op het plein kan de buitententoonstelling De aarde vanuit de hemel (met foto’s van Yann Arthus Bertrand en teksten over de sociale toestand van de aarde en het milieu) weer worden bezocht. Blijft de vraag waar de zwervers, drugsgebruikers en betogers hun plaats krijgen. Liefst natuurlijk áchter de tralies? O… ondanks alles waait er toch nog een wolkje wietrook langs.