Nederland volgens Dostojevski

Misdaad en straf

‘Er zijn momenten, wanneer mensen lust hebben naar misdaad’, schreef Dostojevski.

Srebrenica. Oorlog. Moorden… Nederland. Moord. Begrafenis.

Dertien treden omhoog, dertien omlaag: de trap waarover Raskolnikov van zijn kamertje naar de plaats van de misdaad liep, op en neer. Een misdaad is een keuze. Nederland kiest nu ook.

In Rusland was het een bijl, in Nederland is het een pistool. Dat is slechts een kwestie van beschaving, niet van de mens. In den beginne was er namelijk dit idee: wat God is toegestaan, is ook zijn gelijkenis toegestaan. Maar de vrijheid die een mens heeft, geeft hem niet het recht te doden. Het recht om te doden komt traditioneel de staat toe. En God. Die zijn ‘uitverkoren’. De mens is hooguit meester van het heden, handhaaft de wereld en zet er steeds meer mensen op. De uitverkorenen zijn meester van de toekomst, zetten de wereld in beweging en voeren haar naar een doel. Beiden hebben zij evenveel recht te bestaan.

Misdaad is het gevolg van tragische omstandigheden in een echte context. Die 7500 moorden in Srebrenica waren moorden in een autoritaire staat en dus een methode om die maatschappij te reorganiseren. Eén moord in een democratische staat kan een maatschappij ook principieel veranderen. In het eerste geval hangt veel van de dictator af, in het tweede juist van het volk.

‘Ik ben er kapot van’, zei Wim Kok. Vergeleken met Raskolnikov kan de plichtsgetrouwe en makkelijk prikkelbare Nederlandse regering niet in koelen bloede kijken naar verschrikkingen en ongelukken in samenleving en wereld.

Voor Raskolnikov was het ingewikkeld. Hij had geen militairen, laat staan goed getrainde, die in staat waren al die dertien treden te boven te komen. Hij deed alles zelf.

Voor Napoleon was het simpel. ‘Het hart van een veldheer moet in het hoofd zitten.’ Dostojevski zag het niettemin gecompliceerder. ‘Het verstand van een mens zit in zijn hart.’ Een morele vraag dus. ‘Heb ik dat oudje soms vermoord? Ik heb mezelf vermoord, en niet die oude vrouw!’

Deze zelfmoord van Raskolnikov was mogelijk omdat er een voedingsbodem was. De moord op Pim kan ook de zelfmoord van Nederland worden. Het gaat nu om biechten.

Het aftreden van Kok vorige maand was een verstandelijke boetedoening. Bij de verkiezingen volgende week gaat het volk te biecht, over verleden én de toekomst.

Raskolnikov ging te biecht in Siberië. Hij strekte er voor het eerst zijn hand uit naar een vrouw die van hem hield, zijn Maria Magdalena.

Zo erkende hij niet alleen maar bekende hij ook schuld. Het was een biecht namens het Russische volk en bleek een tragedie voor de generaties na hem.

Nederland heeft geen Siberië. Maar wel een regering die bereid was daar naartoe te gaan.