Duivel versus christenjeugd

Misschien ziet God ’t niet

Verdorven muziek, wereldse tv-programma’s, foute gedachten. Maar ook samen strijden tegen Satan. De christelijke jeugd zit klem tussen hip leven en God vrezen.

«They say just follow your heart but what if it lies?» zingt reli-rockster Paul Colman. Hij is een van de hoofdacts op Winter Wonder Rock, het christelijke rockfestival van Zwolle. Colman laat de zaal het refrein meebrullen: «And God only knows…» Eerst de jongens. Dan de meisjes. Dan heel zachtjes. Het publiek eet uit zijn hand. Maar Colman begeeft zich voor sommigen op glad ijs. «Soms denk ik wel: moet dat nou, zo’n show?» zegt Elisabeth (21), die met vrienden zit uit te puffen. «De zaal doet precies wat zo’n artiest zegt, een beetje meezingen om het meezingen. Dan gaat het meer om de artiest dan om God.»

Paul Colman vonden ze oké, maar bij andere optredens zijn ze halverwege weg gegaan. Michiel (20): «Ik heb geleerd dat je altijd moet denken dat God naast je staat. Laatst zat ik in de bioscoop bij Bad Boys II. Het was een grappige film, maar ze reden op een gegeven moment met auto’s over lijken. Als God daar had gezeten, was hij boos weggelopen.»

Winter Wonder Rock is ook een jongerenbeurs: kraampjes met christelijke popmuziek, films met christelijke acteurs, boeken en folders van christelijke sportverenigingen en liefdadigheid. In bijzalen is er beach volley, een workshop «spandoeken maken» en in de loungeruimte spelen jongeren een potje scrabble of rummikub. Er zijn zelfgebreide truien en taps toelopende spijkerbroeken, maar ook discojasjes en een enkele hanenkam. Geen alcohol, geen asbakken.

De weinige toezichthouders — herkenbaar aan oranje hesjes met «Bidden helpt» — hoeven nergens in te grijpen, afval eindigt in prullenbakken, en rugzakjes liggen op onbewaakte hoopjes in de hoek. De optredens van (meestal Amerikaanse) bands bewijzen bovendien dat het geloof heel goed samengaat met popcultuur: Gods liefde is goed voor hartverscheurende liefdesliedjes. Christelijke waarden leveren genoeg passie voor dansbare punkrock.

Maar behalve waarden als naastenliefde en het eeuwige leven kent de christelijke traditie ook normen. Soms sluiten die aan bij het geseculariseerde Nederland. Vaak ook niet. De seculiere jongerencultuur van discotheken, breezers en TMF maakt het de godvrezende jongere moeilijk: met zedenloosheid, maar ook met nieuwe ideeën waarover de bijbel zwijgt. Leviticus heeft de mond vol van spijswetten, maar zegt niks over paddo’s. Is bioscoopsucces Bruce Almighty, een komedie over een godslasteraar, godslastering? De christelijke traditie vraagt geen logica maar ontzag voor God en Zijn Woord.

In de hoofdzaal zit een groepje jongens en meisjes op de grond. De meisjes zien er hip uit, de jongens zijn bezweet van het dansen. Het concert van The Rock was fantastisch, al is het jammer dat niet alle teksten goed te verstaan waren. Maar Winter Wonder Rock is hoe dan ook een moderne manier om je geloof te uiten. Want het is al zo moeilijk om te bepalen wat door de beugel kan.

Marieke (13): «Big Brother bijvoorbeeld, of The Bachelor, dat zijn foute programma’s. Maar je wilt weten hoe het afloopt, en je denkt: misschien ziet God ’t niet. Dan blijf je kijken. Maar God ziet natuurlijk alles, en later voel je je toch schuldig.» Hetzelfde ervaart Carina (17) bij het lezen van Harry Potter: «Er zit zoveel magie in, ik weet niet of dat fout is. Bij twijfel denk ik: niet doen.»

Niet iedereen heeft last van die twijfel. Thamar (21): «Ik wéét gewoon wanneer iets fout is. Dat is er bij mij ingeramd. Iedere christen die een half uur TMF kijkt, zondigt. Hoe sommige meisjes stappen: dertien, veertien zijn ze, met korte rokjes en al. Toen ik zo oud was droeg ik niet eens een spijkerbroek. Wat een leegheid.» Stefan (20) vult aan: «Als je dan ziet hoe het afloopt: alcoholmisbruik, vechtpartijen, dan denk ik: vind je ’t gek?»

Floor Koomen, dj en eindredacteur van X-Noizz, zoals de EO op Radio 3FM heet, kent het worstelen van jongeren. Zijn programma, Bijkomen bij Koomen van twaalf tot twee ’s nachts, draait om «zingevingsvraagstukken». Meestal nodigt hij een gast uit om over een thema te «bomen». Luisteraars kunnen onder meer per sms reageren. Floor Koomen: «Jongeren willen van ons graag antwoorden. Maar mij zul je nooit horen zeggen: ‹Je mag geen seks voor je getrouwd bent.› Wij strippen het christelijk erfgoed down tot de kern. Voor mij betekent God liefde. Als je daarvoor kiest, volgen daaruit bepaalde andere keuzes in je leven. Wij helpen om daarover gefundeerde vragen te stellen. Dan kom je er vanzelf achter dat seks iets is wat bij een exclusieve relatie hoort. Als dat betekent: het huwelijk, dan is dat natuurlijk uitstekend.»

De christelijke gedachte maakt X-Noizz niet per se braaf, vindt hij. «De EO is een volksbeweging. Een groot deel van de leden wil op prime time een kerk zien vol mensen met grijze haren die psalmen zingen. Daar heb ik respect voor, maar het voedt wel de vooroordelen over de EO. Ik draai in mijn programma net zo makkelijk Muse, Radiohead of de Chili Peppers. Wat we niet doen, is mensen afzeiken. Daarin zijn we positiever, vind ik.»

Toch valt op dat van alle omroepen juist de EO zich het meest isoleert, ook op 3fm. Voor niet-christelijke luisteraars is de verleiding groot om 538 op te zoeken zodra X-Noizz de ether in gaat. Niet uit angst om te worden bekeerd, maar omdat ze de artiesten uit de «reli-top-vijftig» eenvoudig niet kennen. De onherkenbare verpakking maakt de boodschap grotendeels een «preek voor eigen parochie». Koomen: «Ik weet ook niet of wij niet-christelijke luisteraars willen overtuigen. We zijn er nog niet over uit. Daarin is trouwens wel iets veranderd. Tien jaar geleden was onze houding nog: sorry, ik ben christen, het spijt me dat ik je daarmee lastigval. Daarna sloeg dat om in het tegendeel: ja ik ben christen, so what, moet je een dreun? We zijn nu zo ver dat we zeggen: ik ben christen. Punt. Luisteraars mogen zelf bedenken wat ze daarmee doen. Ik draai wat ik goed vind, en ik heb grenzen. Dat walgelijke nieuwe nummer van Obie Trice bijvoorbeeld, dat gaat erover dat je een dildo in je moeder moet rammen of zo. Sorry, ik wil geen dildo in mijn moeder rammen. Ik hou van mijn moeder, ik wil haar eren.»

De website van X-Noizz bevestigt het vermoeden dat vooral de eigen gemeenschap luistert. Op discussieforums — over stellingen als: «Christelijke hardrockmuziek: kan dat?» en: «Discokerkdienst moet jongeren werven» — komen, anders dan in de radioprogramma’s weinig uiteenlopende gezichtspunten naar voren. Bezoekers slaan elkaar om de oren met bijbelcitaten en Gods toorn. Over zelfbevrediging noteert «Wijnandmet»: «Mijn gedachten/fantasieën is het probleem. Ik vind het echt superlastig om mijn lusten niet te uiten zeg maar… soms jank ik gewoon zo hard en probeer ik ertegen te vechten… het lijkt soms net alsof er iets (bv de satan) met mijn gedachten klooit… Ik bid vaak, en ik voel God’s nabijheid… maar als ik heel moe ben dan is de strijd heel lastig te strijden. En ben ik zelfs te moe om te bidden. Heeft iemand nog tips?»

«Vissie» reageert hierop met een psalm, «Pardiep» weet te melden: «Er staat in het NT (Nieuwe Testament — gh) dat diegenen die God kennen en zondigen slechter af zijn dan diegenen die God niet kennen en zon digen.»

Koomen weet dat veel jongeren kramp achtig met tradities en regels omgaan. Hij zou graag willen dat de kerk wat minder op die normen zou hangen, maar ziet voor zichzelf geen speciale rol: «Wij willen geen groepen of mensen kwetsen, we werken met respect voor tradities. Af en toe proberen we wel de beklemming van ons af te schudden. Het ene programma gaat verder dan het andere. Op het tijdstip dat ik uitzend ligt de hele bible belt op één oor. Die moeten weer vroeg op, appels plukken of zo, weet ik veel. Daar kun je rekening mee houden.»

Het godsdienstlokaal van Christelijke Scholengemeenschap Het Streek in Ede hangt vol met alles wat met geloof te maken heeft. Van een affiche van de Bond tegen het Vloeken tot een maquette van de Sint-Pieter. Uit een stereotorentje klinkt popmuziek. Docent Johan ter Keurs zet het af zodra de 6-vwo-klas op zijn plaats zit. Hij legt uit: «We gaan vandaag eens kijken wat de bijbel zegt over homofilie. En vooral: wat de bijbel er niet over zegt.» De klas slaat de boeken open. Ter Keurs begint met Leviticus 18: «Gij zult geen gemeenschap hebben met een man zoals men gemeenschap heeft met een vrouw.» In genuanceerde bewoordingen legt hij uit dat er in zulke passages geen sprake is van homofilie, maar van homoseksuele handelingen. Dat onderscheid is belangrijk, want over homofilie is de bijbel niet expliciet. Ter Keurs benadert het vraagstuk daarom andersom: hoe heeft God het gewild? Genesis laat zien dat «seksualiteit door God gebonden wordt aan het verschil in lichaamsbouw van man en vrouw. Een andere optie is er in de bijbel niet.» Een leerling: «Dus de bijbel verbiedt het niet?» Ter Keurs, met zorg zijn woorden kiezend: «De bijbel laat ons de mogelijkheid niet.»

De leerlingen lezen vervolgens uit het lesboek een stuk over de oorzaak van homofilie en wetenschappelijk onderzoek daarnaar. Het neemt slechts indirect een standpunt in: «In ons oordelen over homo’s moeten we ons goed bedenken dat we zelf niets beter zijn. Denk ook eens aan je eigen sek sualiteitsbeleving (het vorige hoofdstuk gaat over zelfbevrediging — gh); is dat allemaal wel zo goed?»

Lysanne is het hiermee eens: «Ik heb vriendinnen die er heel trots op zijn dat ze twee keer per week naar de kerk gaan. Zij hebben altijd hun mond vol over niet-chris tenen. Maar als ik hoor wat voor seksuele ervaring zij hebben, dan zijn ze eigenlijk best fout.» Ter Keurs: «Als je met één vinger naar een ander wijst» — hij wijst naar het raam, zodat de klas de palm van zijn hand kan zien — «wijs je met drie vingers naar jezelf.» De leerlingen zijn onder de indruk van deze symboliek. Opgewonden mompelend proberen ze het allemaal even met hun eigen vingers. Sietse pakt de discussie weer op: «Maar als twee mensen van elkaar houden, en die laten dat ook zien, dan heeft niemand daar toch last van? Dan is er dus geen reden om het te verbieden. Dat homo’s van elkaar houden schaadt niemand.» Een stille jongen in de klas wordt dit te gortig. «Daar gaat het helemaal niet om», zegt hij. «God wil het niet, punt uit.» Sietse: «Maar als de bijbel nou door mensen is gemaakt, en dus feilbaar? Nou ja, dat gaat misschien te ver, laat maar.»

«Er wordt in de lessen veel gediscussieerd. Zoals we nu over homofilie hebben gepraat, dat gaat voor veel christenen best ver. Op een andere school zou ik voor zo’n les mijn koffers kunnen pakken», vertelt Ter Keurs later in de docentenkamer. «Vorige week was er een meisje dat haar vinger opstak en vertelde dat ze zelf lesbisch was. Ik vond het moeilijk daar zo op in te gaan, en ben doorgegaan met de les. Later heb ik aan haar gevraagd of ze er verder over wilde vertellen, en dat heeft ze gedaan. In de klas heeft dat een sterk effect. Als er iemand naast je zit die homo is, dan wordt het moeilijker daar zonder meer over te oordelen.»

«Ons leven is een hopeloze zaak! De zonde rust op ons! Wij gaan allen verloren, niet door onmacht, lieve mensen, wij gaan verloren door onwil!» oreert dominee Van Valen. Na de openingspsalm is hij de maandelijkse jongerenavond in een gehuurd zaaltje in Gouda begonnen met een uur durende uitleg van Jesaja 59. «Als u in Amsterdam, aan die mensen die daar wonen, die nog nooit van de bijbel hebben gehoord, vraagt: wilt u vergeving van de zonden, wat zouden zij zeggen?» vraagt hij retorisch. «Het zondebesef vervaagt», meent hij, zijn trillende handen naar de tl-verlichting opheffend.

In de pauze legt organisator Jacques Brunt de reden van de avond uit: «Satan probeert jongeren voortdurend te verleiden, want wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Wij gaan dus ook discotheken in om met jongeren te praten.» Hij kent de christelijke jeugdcultuur van de EO en Winter Wonder Rock. «Sommige mensen proberen de drempel voor jongeren te verlagen. Maar onvermijdelijk verwatert daarmee ook de boodschap. Wij houden het zuiver.» Want wie Satan één vinger geeft, is verloren. Daarover laat Jesaja 59 geen twijfel bestaan.

De jongeren staan ingehouden converserend bij de tafel met stichtelijke boeken en cd’s. Pieter-Jan (18) zegt het verleidende werk van de duivel vooral op internet tegen te komen: «Als ik vroeger spam in mijn inbox had, dan dacht ik: leuk, checken! Maar ik weet dat het verleiding kan zijn, dus nu klik ik nooit meer door.» Zijn ouders lieten hem op zijn achttiende zelf kiezen. «Ik ben gek op muziek. Vroeger luisterde ik naar Metallica en Eminem. Niet-christelijk is niet per se duivels, maar toch luister ik nu alleen naar mijn soort muziek. Als X-Noizz is afgelopen, zet ik de radio uit.» Volgens Carla (20) en Marielle (20) is het in deze tijd moeilijker om bij God te blijven: «Jongeren denken kritischer na, ook omdat ze meer weten dan onze ouders vroeger. Die namen tradities klakkeloos over. Wij studeren in Utrecht, en daar kom je zo veel dingen tegen waardoor je gaat twijfelen.» Marielle: «Mijn ouders willen eigenlijk niet dat ik naar de bioscoop ga. Maar veel christenen kijken wel tv of video, dat vind ik dan heel hypocriet.» Carla: «Als ik later kinderen heb, mogen die niet naar de bioscoop. Ik ben er zelf wel geweest ja, maar ik weet dus ook hoe waardeloos het is. Je leert er niks. Nee, mijn kinderen worden wel wat strenger opgevoed dan ik.»