Opheffer

Moberg moet slim zijn

Geld wordt vaak gezien als benzine. Je hebt iets wat niet goed werkt — het onderwijs, de zorg, de werkgelegenheid — en dan stop je er geld in. Dan moet de haperende motor weer starten. Dit werkt nooit. Hoe logisch het ook klinkt.

Natuurlijk, onderwijzers moeten meer en beter verdienen, maar als de status van onderwijzer hoger zou zijn, zou het onderwijs zelfs goedkoper kunnen. Immers: iedereen zou onderwijzer willen zijn. Je kunt beter de zorg anders inrichten dan er geld in pompen, en werkgelegenheid schep je door bijvoorbeeld nieuwe spullen uit te vinden die iedereen wil hebben.

Maar alom blijft het misverstand heersen dat je het begrip creativiteit kunt vervangen door geld. Geld als oplossing voor een vraagstuk, terwijl geld zelden de oplossing is. Veel zakenlieden willen hun zogenaamde creativi teit uitgedrukt zien in geld.

Dit is altijd een probleem, want hoe doe je dit? Je moet dan drie zaken goed doorhebben. 1. Je moet je eigen geld altijd terug verdienen. Er moet dus een relatie zijn tussen wat je doet en wat je verdient. Wat je doet moet een veelvoud opleveren van wat je verdient. 2. Je moet in je salaris je eigen uniciteit tot uitdrukking laten komen, want dat vermindert de concurrentie. 3. Je moet geld zelf niet belangrijk vinden. Wil je, om met 3 te beginnen, heel snel rijk worden om miljonair te zijn, dan vreet dat aan je creativiteit voor je bedrijf. Immers: je bent creatief voor jezelf en niet voor je bedrijf. Dus faal je. Creativiteit, wat dat ook moge zijn, is iets wat je eigenlijk altijd alleen moet doen. Vandaar 2. En 1 spreekt voor zich.

Eigenlijk zijn er heel weinig ondernemers die rijk willen worden om miljonair te zijn. Bijna alle grote jongens die ik ken willen geld om mee te spelen. Hoe minder geld je hebt, hoe dichter het geld bij de werkelijkheid staat. De werkelijkheid is een plek waar je niet kunt spelen, want daar is alles echt. Een miljonair zal zich bijvoorbeeld nooit druk maken over het eten. Hij eet, meestal lekker, soms niet. Het kan hem niets schelen. Hij speelt. Maar iemand die arm is, weet precies wat hij eet.

Een grote onderneming ziet geld als kunst. Waarbij de artisticiteit wordt bepaald door de tijd en de winst. Tijd hoeft niet altijd snelheid te zijn. Een artistieke ondernemer vindt het ook kunst om jaren te wachten op een goede deal.

Of Moberg voor Ahold een goede ondernemer is, moet nog blijken. Wat hij tot nu toe fout heeft gedaan, is dat hij de indruk heeft gewekt geld belangrijk te vinden. Moberg mag van mij honderd miljoen verdienen, als hij maar artistiek onderneemt. Hij moet binnen een zekere tijd winst maken. Daarbij moet hij alle risico’s nemen die een kunstenaar ook neemt. Falen, opnieuw beginnen, doorwerken, volhouden, weggooien, snel iets anders doen, werken met objets trouvés, de boel verneuken zo dat niemand het ziet, et cetera. Dus hij moet al die dingen doen die Rembrandt ook heeft gedaan. Moberg moet slim zijn.

De meeste ondernemers die een bedrijf moeten redden, doen hetzelfde: werknemers ontslaan, kappen wat geen winst maakt, zaken kopen die wel winst maken en die mooi aansluiten bij je eigen bedrijf. Minder omzet, hogere winst. Maar dat is in wezen flauw.

Artistiek ondernemen bij Ahold, dat zou zijn: duizend man aantrekken die je iets laat doen waardoor alle producten die je verkoopt goedkoper worden dan die bij je concurrent. Kijk, als je dan faalt, dan mag je wat mij betreft die tien miljoen meenemen als oprotpremie.

Maar juist dat flauwe onder nemen, wat Moberg waarschijnlijk gaat doen, zou eigenlijk bestraft moeten worden. Ontsla je mensen, jammer, krijg je geen geld. Niet creatief genoeg gehandeld. Moberg moet nu met iets fantastisch komen om het goed te maken.