Mode moet (7)

Ook het nieuws kent zijn mode, vooral bij die media die zich op een groot publiek richten. Zo komt er weer een grote publiekszender die SBS heet. Men gaat ook nieuws maken. Het opperhoofd van die zender, Fons van Westerloo, verklaart: ‘De binnenlandpagina is de meest gelezen pagina in een krant, omdat daar het nieuws in staat dat dicht bij de mensen ligt. Wij gaan op de televisie een binnenlandpagina maken. Meemaak-tv, wees-erbij-televisie, kortom; televisie die je raakt.’

Fons bevestigt onze eerder geformuleerde wet die stelt dat succes altijd een generalisatie is van conservatieve elementen, want eigenlijk beweert hij: ‘Wij keren weer terug naar het gepasseerde station, te weten de opvatting dat het binnenlands nieuws het belangrijkste nieuws is.’ Met andere woorden: 'Dollar nog lager’ is een headline, maar 'Gevaarlijke aap ontsnapt in Amsterdam’ is een reportage die door Pieter Storms wordt gemaakt. (Die vervolgens met een bloedserieus gezicht recht in de camera zegt dat hij niet begrijpt waarom de politie met een verdovend middel op hem schoot. Televisie die je raakt.) Het kleine nieuws op de hoek als metafoor voor het wereldnieuws. (Eigenlijk zijn we allemaal gevaarlijke ontsnapte apen.)
Het heeft niets met journalistiek te maken en het zal geen invloed uitoefenen op het denken, maar het zal wel dramatische beelden opleveren en ook wel succesvol zijn, mits het goed wordt gedaan.
Onlangs zag ik een door Pieter Storms gefilmd, dramatisch autoongeluk. Als journalist vraag je je de hele tijd af: waarom dit onderwerp? De verslaggever merkt zelf ook dat er een reden voor uitzending moet zijn en eindigt dan ook met zoiets als: 'Het wordt steeds gevaarlijker op de wegen.’ Kijk, dat is nou de kitsch van de journalistiek.
Toen ik mijn theorie over mode onlangs eens in het openbaar ventileerde, zei iemand: 'NRC Handelsblad is de belangrijkste krant van Nederland. Hij is ook veel groter dan Het Parool en Trouw. Volgens uw theorie zou de NRC dan modieus zijn, want populair en Trouw en Parool niet.’
Ik antwoord dan: 'Nogmaals: mode en succes hebben een conservatieve basis. Je kunt niet zeggen dat de NRC een krant is die de afgelopen twintig jaar erg veranderd is. Het NRC- succes berust op het consolideren van een verworven, deftige en zelfs conservatieve status. Daarmee zijn ze modieus voor de elite geworden die dat niet graag veranderd wil zien. Ik behoor daar ook toe. Maar belangrijker is dit: NRC Handelsblad is niet de grootste krant van Nederland. Telegraaf en Algemeen Dagblad zijn nog groter en dus succesvol ler. Trouw en Parool zijn zeker veranderende kranten omdat ze een plek op de markt moeten veroveren om te blijven voortbestaan. Zij zoeken naar nieuwe generalisaties. Ze zijn per definitie niet modieus, want ze hebben nog te weinig lezers.’
Elke willekeurige hoofdredacteur van een krant zal op de vraag: 'Wat is het belangrijkste voor uw krant?’ antwoorden: 'Nieuws, nieuws, nieuws.’ Maar hij noch de leerlingen en de leraren van de scholen voor journalistiek weten precies wat dat nieuws precies is. 'Nieuws’ is namelijk een mooi voorbeeld van een proces dat verworden is tot een zelfstandig naamwoord. Het is een generalisatie en derhalve alleen zinvol in de handen van de juiste gebruiker.
Het is dus ten dele zinloos om het te definieren. Ten dele: de waarde van het nieuws wordt namelijk bepaald door de opvatting die je erover hebt. Pieter Storms en Pieter Broertjes (hoofdredacteur Volkskrant) zullen een andere opvatting hebben over nieuws: dus zijn hun uitkomsten anders. Het zou aardig zijn die opvattingen eens te onderzoeken.