Modern ouderwets film

Laat ik eerst zeggen dat ouderwets niet altijd oubollig of verouderd hoeft te betekenen, want dan valt het me makkelijker om te stellen dat Men with Guns van John Sayles een ouderwetse film is. Hij ziet er ouderwets uit en hij vertelt op een ouderwetse manier een ouderwets verhaal. De film staat duidelijk in de traditie van de realistische verhalende cinema; het klassieke filmen. Ooit werd dat op hoog niveau in Hollywood beoefend, maar daar hebben ze er tegenwoordig geen tijd meer voor. Ze hebben zich toegelegd op het ongeduldige filmmaken. Soms met opmerkelijke resultaten, maar met het zorgvuldig vertellen van een verhaal heeft het meestal niet veel meer te maken. Bij Sayles nog wel. Hij vertelt een verhaal met een begin, een midden en een eind en zelfs de moraal laat hij niet achterwege.

Het verhaal speelt zich af in een niet nader aangeduid Latijns-Amerikaans land, maar is zeer realistisch op locatie in Mexico gedraaid. Er wordt Spaans in gesproken, naast diverse indiaanse dialecten, wat voor een Amerikaanse film op zich al bijzonder is. De gebruikelijke oplossing is dat er alleen voor de couleur locale enkele flarden van een buitenlandse taal in een film voorkomen, naast wat vreemde tongvallen en accenten, en dat de meeste dialogen in het Engels zijn. Over het algemeen brengt het scenario een Amerikaans personage in dat de kijker door den vreemde voert, maar Sayles koos voor een autochtone arts als zijn hoofdpersoon. Alleen in bijrollen voerde hij een tweetal landgenoten op. Door zijn keuze voor het Spaans als voertaal en voor niet-Amerikanen in de hoofdrollen koos Sayles duidelijk voor authenticiteit en een hogere graad van realisme. Bij nader inzien maakt dat zijn film al minder ouderwets dan hij lijkt. De Argentijnse acteur Federico Luppi speelt de al wat oudere arts Fuentes, met een geslaagde loopbaan en een praktijk met welgestelde patiënten. Ooit heeft hij een groep jonge artsen opgeleid die in de jungle onder de indianen zijn gaan werken, maar het contact met hen heeft hij verloren. Toch beschouwt hij dit opleidingsproject als een concrete bijdrage aan de vooruitgang. Na de dood van zijn vrouw besluit hij om de jungle in te trekken om zijn leerlingen te bezoeken. Al snel wordt duidelijk dat hij de gewelddadigheid van het bestaan in de jungle, waar de bevolking lijdt onder de permanente strijd tussen leger en guerrilla, heeft onderschat. Al zijn leerlingen lijken van de aardbodem verdwenen. Gedood door mannen met geweren; leger of guerrilla, dat maakt niet uit. Een goede partij lijkt er niet te bestaan. (Misschien ook weer een element waaruit zou kunnen blijken dat de film zo ouderwets nog niet is.) Het is een heldere film. Helder omdat hij zijn hoofdpersoon chronologisch volgt op zijn tocht door zijn eigen land dat hij zo slecht blijkt te kennen. Helder ook omdat het snel duidelijk is dat de dokter niet alleen steeds nadrukkelijker wordt geconfronteerd met de gruwelen die zich weggestopt in de jungle afspelen, maar dat hij tevens een innerlijke reis maakt waarbij hij zijn hardnekkige vooruitgangsdenken op de helling zal moeten zetten. John Sayles maakt in grote onafhankelijkheid zijn weinig modieuze morele filmvertellingen. Hij staat als het ware los van de rest van de Amerikaanse filmproductie, zoals hij bijna los van deze tijd lijkt te staan. De hardnekkigheid om geheel op eigen kracht en met beproefde stijlmiddelen films te maken, zou je alleen met Clint Eastwood kunnen vergelijken. Het leverde door de jaren heen bijzondere films op als Passion Fish en Lone Star en alles wijst erop dat er nog wel enkele zullen volgen. Films die weer ouderwets zullen zijn, maar beslist minder snel zullen verouderen dan de meeste van de meer modieuze films. Er zal een tijd komen dat Sayles modern is. + In Central do Brasil van Walter Salles reizen een oude vrouw en een jongetje naar het hart van het land van de Samba-crisis. Een zoektocht naar de Braziliaanse identiteit als een humane roadmovie. Zoals het hoort in de betere roadmovie bewegen de reisgenoten zich niet alleen door het landschap, maar ook door elkaars emoties.