Moderne verhoudingen

Soms raken boeken verdwaald en voor je het weet is de kans verkeken er nog enige gedachten aan te wijden. Wreed. Zo kan iets waaraan zorgvuldig is gewerkt maar een paar weken de tijd krijgen opgemerkt te worden. De stiefmoeder van Renate Dorrestein verscheen in oktober en omdat het al 2012 is lijkt het oud nieuws.

Renate Dorrestein, De stiefmoeder, € 17,50
Renate Dorrestein, De stiefmoeder, € 9,90 (e-book)

Medium 9789057594601

Vooral ook omdat het geen bestseller is geworden, niet onmiddellijk althans, want De stiefmoeder komt niet voor op de top-honderd van best verkochte boeken in 2011 die het CPNB onlangs publiceerde. Inmiddels kan ik daar ronduit mijn bevreemding over uitspreken, want dit is een roman die helemaal thuis zou zijn op die lijst. Allereerst is hij sprankelend en humoristisch geschreven. Daarnaast vertelt Dorrestein een helder verhaal, spannend bovendien, en lijkt ze iets over moderne verhoudingen te zeggen zonder de moraalridder uit te hangen. Het edgy kantje aan de roman maakt tot slot ook nog eens dat het een literair werk is dat je niet snel vergeet. Hier is duidelijk een routinier met veel vertrouwen en plezier in het eigen kunnen aan het werk.
Claire is een veertigster, getrouwd met Axel die aan een eerder huwelijk een dochter heeft overgehouden, Josefien. Ze maakt quilts, van die folkloristische lappendekens waaraan zij echter een subversieve draai geeft, en heeft daarmee zo veel succes dat ze een prijs mag ophalen in een Engels kustplaatsje. Ter gelegenheid van die prijsuitreiking is daar ook nog eens een overzichtstentoonstelling van haar werk georganiseerd. Ze zou samen met Axel gaan, haar liefhebbende en bewonderende echtgenoot, maar een daverende ruzie heeft ervoor gezorgd dat ze onverwacht in haar eentje op reis moet. Ter plekke weet ze niet hoe gauw ze zich moet verwijderen van alle plichtplegingen. Een ontmoeting met de plaatselijke feestwinkelier maakt een onvermoed verlangen in haar wakker. ‘Tja, de liefde’, leert deze haar. 'De liefde is net de maan. Als ze niet groter wordt, dan wordt ze kleiner. Lokaal spreekwoord.’ Axel ondertussen zit zich thuis te verbijten, is woedend op Claire en maakt zich zorgen over Josefien, die hij ervan verdenkt anorexia te hebben. Josefien heeft op haar beurt weer heel wat anders aan haar hoofd, en probeert haar vader en echte moeder weer bij elkaar te krijgen. Ze heeft een instinctieve afkeer van haar stiefmoeder, terwijl uit de terloops vertelde geschiedenis blijkt dat ze ook al twaalf jaar lang een band met haar heeft opgebouwd en geheimen met haar deelt. Tegen de taaie, negatieve connotatie van 'de stiefmoeder’ valt in feite geen eerlijk gevecht te leveren, zo lijkt de schrijfster te willen zeggen.
Dorrestein heeft haar roman volgens het beproefde procedé van de perspectiefwisseling in drie delen opgeknipt. In het eerste deel volgen we Claire, daarna Axel en tot slot Josefien. Claire is echter vanaf bladzijde één zo'n sterk en innemend vilein personage dat je haar bril niet zomaar meer afgezet krijgt, ook al bevind je je officieel buiten haar gezichtsveld. Zelfs moet je misschien de precieze toedracht van het conflict met Axel, waaraan weer een conflict met Josefien ten grondslag ligt, maar een beetje voor lief nemen, net als de voorspelbare afwikkeling. Natuurlijk, het hoe en waarom houdt zo'n beetje de spanning erin, maar is ook bijzaak, verpakkingsmateriaal. Wat deze roman sterk maakt, is de soepele schrijfstijl en de vanzelfsprekend sardonische blik op zaken als huwelijk, moederschap, vrouwelijkheid en mannelijkheid. Dorrestein heeft zich natuurlijk al eerder duchtig bewezen op dit terrein, maar op de een of andere manier lijkt ze ontspannener dan ooit. Met De stiefmoeder plaatst ze zich in de warmgeestige verteltraditie van schrijfsters als Carol Shields - die overigens ook letterlijk heeft geschreven over een quiltkunstenares, en wel in de huwelijksroman Happenstance, in vertaling uitgekomen als Het toeval (1996) - en Anne Tyler, de ongekroonde koningin van de 'domestic novel’ en net als Dorrestein er een meester in om haar vrouwelijke personages op onverhoopte momenten bovenmenselijke moed in te blazen. Bijkomende bonus (als dat niet dubbelop is) van De stiefmoeder is dat Dorrestein op een ontmythologiserende manier over het hebben van kinderen durft te schrijven. 'Natuurlijk had Claire het in een flits gedacht toen ze Josefien twaalf jaar geleden voor het eerst ontmoette, vier was Josefien toen: zo onontkoombaar als braaksel door de bodem van een papieren zak heen zal lekken, zo levensgroot was de kans aanwezig dat ze nu oog in oog stond met niets minder dan haar levenslot.’
Misschien banaal, maar wat een verademing als een hoofdpersoon gewoon heel erg dik is zonder dat dat een issue is, en die begiftigd is met een scherpe metaforische blik. Die geen koperen palmenpot in een hotellobby kan zien staan zonder te denken dat je er een kind in zou kunnen gaarkoken, die niet met al te veel vaart van de boulevard naar beneden kan dreigen te stuiteren zonder zich voor te stellen wat er zou gebeuren als je hier een kinderwagen uit je greep zou laten schieten ('Meteen doemt er een idee in haar op voor een nieuwe quilt waarbij ze zich zal kunnen uitleven in vermiljoen. Iets met tuimelende lijnen’). En die in haar Engelse gastheer ('jij hebt het quilten gevaarlijk gemaakt’) onmiddellijk de fretachtige herkent met wie het buitengewoon vermoeiend seksen moet zijn. Hopelijk ligt De stiefmoeder in de boekhandel nog voor het grijpen, zodat ze over een jaar alsnog in die vermaledijde top-honderd staat.

RENATE DORRESTEIN
DE STIEFMOEDER
Podium, 222 blz., € 17,50